STRES VE BULAŞICI HASTALIK

Bütün organizmaların çevre parametrelerine karşı toleransı sınırlıdır.Burada optimum sınır, stres zonunun dışında kalır.Bu hayvanlardan başka henüz başlamakta olan lethal seviye dönemde sıklıkla karşılaşırız, ölümün çabuk meydana gelmelerinden dolayı sonradır.
Bu sınırlar, oldukça spesifik türler olmasın rağmen, kararlaştırılmamıştır, fakat değişmiştir, şunlara bağlıdır:

- yaş,
- önceden etkilenenler,
- genetik karakteri,
- diğer çevresel parametreler,
- diğer faktörler (besin durumu)

Stresten ne anlıyoruz?Burada birçok biyolojik stres tanımı var, fakat hepsi biyolojik sistem ve belirli bir olayı takip eden sisteme karşı verdiği reaksiyon üzerine uyarıcı rol oynayan bilgileri içeriyor.

Stres akut veya kronik olabilir.Akut stres sürekli stres olarak tanımlanabilir, dakikalarca veya saatlerce, fizyolojik tepkiden oldukça kısadır, bu unsurlar son günlerde veya birkaç haftadır.Kronik veya sürekli stres kaçınılmazdır(Böylece stres tepkisi etkisi veya tehlikeli bile olabilir).Hayvanlar strese alışkın olmak zorundadır, olsa bile şayet hayatta kalırlarsa performans kapasitesi azalır.

Akut stres elle dokunmaya ve hastalık tedavisini içerir, bunların her ikisi de geçen yalnız birkaç dakikada/saatte olur.Su kalitesindeki aşırı değişmeler ayrıca akut stres içerir.Örneğin amonyak seviyesi genellikle birkaç saat zirvede olmasından sonra beslenme azalır.

Kronik stres kalabalıktan ve kötü su kalitesinden kaynaklanır.

- Davranış değişikliği(tankın dibine saklanma, kaynağa yakın yüzmesi) veya görünüş (derinin kararması veya parlaması).
- Yetersiz beslenme, yetersiz besin dönüşümü, yetersiz büyüme.
- Üreme potansiyelinin azalması.
- Hastalıklara karşı toleransının azalması.
- Başka streslere karşı toleransının azalması.

Stres sonucu balıklar aşağıdaki yollarla bulaşıcı hastalıklara karşı çabuk etkilenir:

1. Fizyolojik tepki olan stres Anabolik durumdan katablik duruma kadar metabolizma değişikliklerinin değişikler dizisinin içeriğidir.benzer olarak “korku veya korku” tepkisidir.Bunun en önemli unsuru HYPOTHALMIC-PITUITARY-INTERRENAL (HPI) aksis aktivasyonudur, sonuçta eninde sonunda kanda bulunan cortisol’un serbest bırakılmasıdır.Steroid’in birçok fizyolojik etkisi vardır, hayvanlar kullandığı enerjiyi saklamaya elverişli olmadığı için metabolik değişmelerin sonuçlarını içerir.
Kandaki cortisol seviyesinin değişimi birkaç dakikada veya geçen birkaç saatte belirlenebilir.Metabolizma değişiklikleri ondan sonra olur.Birkaç gün sonra, lenfosit (beyaz kan hücreleri) sayısında artar, hayvanların bağışıklık sistemlerinin temel unsuru, kanda bulunabilir.Böylece stres ile hastalık arasında ilgili hipoteze karşı bazı kanıtlar vardır.
Şayet stres kronikse, sonra devam ettiğine dair kanıt vardır, kandaki cortisol seviyesinin yükselmesi, hayvanların bağışıklık sistemlerine etkir.Cortisol seviyesi, bununla birlikte, yavaş yavaş normale döner.
 

2. Metabolizmadaki artışta sonuç olarak hayvanlardaki biyolojik sistemlerin birçoğunda etkisi artar(bağışıklık sistemi dahil).Örneğin; sub-optimal sıcaklık.
 

3. Davranış değişikliği balıkta sonuç olarak onu yapan kendisine zarar veriyorsa ikincil enfeksiyona kolaylıkla kapılır.
 

4. Osmotik stres veya toksinler bağışıklık sistemin etkisini azaltan biyokimyasal değişiklikler neden olur.

Akuakültürde, havyanlar yüksek stres seviyesine maruz bırakılmaya eğilimlidir,hem akut hemde kroniktir.Onlar sistemlerde kıyasla yüksek yoğunluklarda birlikte sıkıştırılmıştır.Su organik madde düzeyi yükselebilir(dışkı, atık yem, salınan ürünler).Hayvanlar hastalıklara karşı tedavide ara sıra el sürülmelidir.

Kaynak : MEDRAP II DISEASE DIAGNOSIS AND PREVENTION COURSE, BODRUM, TURKEY ENVIRONMENT AND FISH HEALTH WATER QUALITY FOR AQUACULTURE

e-mail : tnskrbbr@gmail.com