SUNUŞ

Tarımsal Uygulama ve Araştırma Merkezi (TUAM) olarak 1998’lerden bu yana Katılımcı Kırsal Değerlendirme (KKD) yaklaşımından yararlanarak değişik eylem araştırmaları yaptık. Bu çalışmalarda bilgi üretirken katılımcı yaklaşımların bir gereği olarak, eş zamanlı olarak yaşamda da değişiklikler yaptık. Her ne kadar sonuçların önemli bir kısmı tarımsal alanda olsa da, kadın hakları, insan ve hayvan sağlığı sorunları, çevre sorunları kaçınılmaz olarak uğraştığımız konular oldu. Katılımcı çalışmaların bütünsel (holistik) olmaları kaçınılmazdı. Şüphesiz uzmanlık alanımıza girmeyen konularda, ilgili uzmanlarla birlikte çalıştık. Bazı çalışmalarda araştırıcılar ve köylüler bir arada çalışarak, daha sonra yürütülecek teknik araştırmaların gündemini ve stratejisini de  belirlediler. Bazen de kooperatifçilerle ve çeşitli dallardan uzmanlarla yaptığımız çalışmalarda, kooperatiflerin yeniden yapılanması gündemimize girdi.

Çoğu zaman tarım alanından çalışmalar başlasa da bütün sorunların birbirlerini etkilemekte olduğunu görmekteyiz.  Örneğin çöp sorununun (çevre) doğurduğu sinek yoğunluğu hem hayvan hem de insan sağlığını doğrudan etkilemektedir. Sinek sorununun sadece entomoloji bilim dalının alanına girdiğini düşünebiliriz. Ancak katılımcı yaklaşımları kullanarak sorunları halkla birlikte araştırdığınızda ve çözmeye çalıştığınızda diğer bir çok bilim dalının müdahil olması kaçınılmaz olmaktadır. Kadınlar, sinek sorununu çözmek için eyleme geçtiklerinde ve başarı elde ettiklerinde bunun sonuçları kadının statüsünde yükselmeye de yol açmaktadır.

Bu periyodik ile Dünya’da ve Türkiye’deki katılımcı çalışmalar konusundaki deneyimlerin ülkemiz çalışanlarına sunulacağı bir platform yaratmak istedik.

Bu ilk sayıda yalnızca tarım değil diğer alanlarda da yazılar ve bilgilerin olmasına özen gösterdik.

Katılımcı çalışmalar yapan herkesi bilgi deneyimlerini bu bülten aracılığı ile paylaşmaya davet ediyoruz. Saygılarla.

                                                                                                 Prof.Dr.Tayfun ÖZKAYA

                                                                                                            Merkez Müdürü

YENİLİK AĞACI:

Yeniliğin benimsenme ve yayılma sürecinin belirlenmesinde yeni bir KKD aracı[1]

    Paul Van Mele      A.K.M. Zakaria

 Çeviri: Murat Boyacı[2] ve Tayfun Özkaya[3]

         Özet

Yenilik ağacı adı verilen yeni bir katılımcı kırsal değerlendirme (KKD) aracı geliştirilmiştir. Araç, yeniliğin toplumdaki yayılma ve benimsenme sürecinin görselleşmesini ve analizini sağlamaktadır. Yenilikçiler ile erken veya geç benimseyenlerin ayırt edilmesine olduğu kadar, benimseme  ve yayılma sürecindeki sosyal ve psikolojik özelliklerin belirlenmesine de yardımcı olmaktadır. Yenilik ağacı, çiftçiden çiftçiye yayımı etkileyen kişilik ve yenilikçilik tiplerini ve yenilikçi çiftçilerin, meslektaşlarını nasıl teşvik ettiklerini ortaya koymaktadır. Birinci tip yenilikçi; toplumun birçok kesiminin esinlendiği, alçakgönüllü, yumuşak başlı ve meraklı bir kişiliktir. Birinci tip yenilikçiler, toplum içinde ve dışında çiftçiden çiftçiye bilgilenmeyi sağlamaktadırlar. İkinci tip yenilikçiler ise daha az sayıda ve kendine benzer zihniyetteki kişileri harekete geçirebilir ve kuvvetli rekabetçi karaktere sahiptirler. Bu yenilikçiler, eğitim çalışmalarına katılmaktansa, teknolojiyi geliştirmek için köyün dışına gitmeyi daha çok isterler.

Giriş

Bangladeş’te 1999 yılında başlayan “Çeltik Araştırma Yardımı ile Yoksulluğu Ortadan Kaldırma” (PETRRA) projesi kapsamında faaliyet gösteren “Tohum Sağlığını İyileştirme Alt Projesi” (SHIP) tohum temizliği, uygun kurutma ve uygun depolama gibi üç temel unsura odaklanarak, çeltik tohum ve fidelerinin sağlığını iyileştirmektedir. Çalışmalar yedi tarım bölgesinin her birinden dört köyde yürütülmektedir. SHIP’in başlamasının dördüncü yılında ölçek büyütme stratejileri üzerinde durulmuştur. Çeltik Araştırma Enstitüsü’nün (IRRI) yanı sıra proje ortaklarından CABI Biosience üreticilerin ürün ve bitki sağlığı yönetiminde çiftçi katılımını artırmak için yenilikçi buluş ve öğrenim araç ve yaklaşımlarının geliştirilmesi ve yayılmasında önde bir rol oynamıştır.

Nisan 2002’deki Ulusal Atölye çalışmalarına, Bangladeş Çeltik Araştırma Enstitüsü (BRRI), Kırsal Kalkınma Akademisi (KKA) ve CARE, PROSHIKA, BRAC ve GKF gibi dört sivil toplum kuruluşu dahil edilmiştir. Çiftçiden çiftçiye yayım, yerel liderler ve kurumlardan yararlanılması projenin gelişmesinde önemli yollar olarak görülmüştür.

Bu yazı, Maria Köyündeki (Bogra) topluluğun kendi benimseme ve yenilik sürecinin analizinde uygulanan yeni KKD aracını kullanırken kendi bakış açılarını ve uzmanlıklarını nasıl ifade ettiklerini anlatmaktadır. Benimseme, sürecin bireysel boyutu olarak görülmektedir: Hane halkları çeşitli sebeplerle yeniliği kabul veya ret etmektedir; bunu takip eden diğer adım da yayılımdır ve yeniliğin hane halkları arasında nasıl ve niçin yayıldığı ile ilgilidir.

Yeniliğin Hızlandırılması

Maria köyünde SHIP’in en önemli etkinliği halkın yaratıcılığının teşvik edilmesi ile çok amaçlı tohum kurutma tablalarının geliştirilmesidir. Bangladeş’te çiftçiler geleneksel olarak çeltik tohumlarını yerde veya bambu hasırlarda kurutmaktadır. Artezyen kuyuları ve yeni çeltik çeşitlerinin tanıtılmasıyla 10 yıldan uzun süredir kurak mevsimde çok sayıda çiftçi ikinci ürün çeltik yetiştirmeye başlamıştır. Ancak, hasadın yağış mevsiminin ilk yağmurlarına denk gelmesi kurutmanın en önemli darboğaz olarak ortaya çıkmasına yol açmıştır.

Hasat sonrası işlemler genellikle kadınların görevidir. Bu nedenle 30 kadının katılımı ile kadın oturumları yapılmıştır. Tam bir sahip çıkmayı sağlamak için; hazır bir tablanın gösterilmesi yerine, havalandırma, buharlaşma gibi süreçler konusunda, iyileştirilmiş kurutma kavramı görselleştirme ve düşünmenin gerçekleştirildiği oturum ile tanıtılarak,  halkın yeniliği kendi ihtiyaçlarına ve ellerindeki imkanlara adapte etmesine çalışılmıştır. Düşünme sürecini uyarması için gerçek yaşam koşullarından doğan sınırlı sayıda soru geliştirilmiş ve iki saatlik oturum sonunda herkes tohum kurutma platformları veya tablaları yapımı ile ilgili yararlı kriterler konusunda fikir birliğine varmışlardır.

Sonraki oturumda, kadınlar ve kocaları bir araya gelerek, tartışmışlar ve bir izleme kağıdı hazırlamışlardır. Daha sonra bunu, A4 boyutuna kopya edilerek, katılımcılara dağıttık. Herkesten, tablaları yaptıkları tarihi yazmaları istendi. En başından itibaren eğer tabla yapacaklarsa bunu kendi olanakları ile yapacakları açıklanmıştır. 

Beş aylık dönemde, projeye dahil edilen 30 ailenin tamamı teknoloji ile ilgili düşünceyi kabul ettiler ve buna kendi yeniliklerini kattılar. Çok amaçlı kurutma tablalarının %60’ından fazlası karı ve koca arasında yakın görüşmelerden sonra tasarlanmış ve yapılmıştır. Kişisel gözlemler ve informal konuşmalar hane halkları arasında epeyce bir fikir değişimini açığa çıkardı. Halkın birbirlerine nasıl ilham verdiği ve bundan ne öğreneceğimizi nasıl araştıracağımızı bilmek istedik. 

Yenilik Yayılma Süreci Niçin Analiz Edilir?

      Yayılma sürecinin görselleştirilmesi aşağıdaki konulara yardım etmektedir:

·         Toplumun düşünmesini kışkırtır ve sürecin dinamikleri hakkındaki farkındalığı        yükseltir;

·         Yayılma sürecinin altında yatan sosyal ve psikolojik boyutlar hakkında kavrayışlar sağlar;

·         Kimlerin veya daha özel olarak hangi kişiliklerin çiftçiden çiftçiye yayım etkinlikleri ile uğraştığını belirler;

Yenilik yayılma sürecinin öğrenilmesi, dışardan gelenlerin toplumdaki yenilik etkinliklerini daha kolay yönlendirmesine yardımcı olur. Yayımcıların seçilmesinde sadece teknik konuların değil, kolaylaştırıcılık becerilerinin de önemli kriter olduğu konusunda genellikle fikir birliği vardır. Kolaylaştırıcı olarak çiftçilerin seçiminde bu aynı şekilde önemlidir. Yenilik kabul etme ve yayılma sürecinde altta yatan sosyal ve psikolojik unsurların kavranılması için bir yol araştırmaktayız. Bu güne kadar böyle bir süreci görselleştiren ve bu faktörlerin bir kısmını içeren herhangi bir KKD aracının geliştirilmediğini biliyoruz.

Esneklik ve yaratıcılık katılımcı yaklaşımlarda anahtar unsurlardır. Beyin fırtınası yardımıyla yenilik ağacında sonlanan bir çalışma yaptık. Bunun için yerel uzmanları belirlemek için akış şemasından düşünceler ve bir yöntem düzenlenmiş ve bir araya getirilmiştir.

Materyal

Her aile için A4 kağıdının yarısı boyutunda kartlara ve yeter sayıda afiş kalemine gereksinim duyulmaktadır. Oturum, köyde en iyi şekilde açık havada yapılır. Ancak, kapalı mekanlarda yapılması durumunda da, yer veya duvarlarda yeter genişlikte yüzeyin bulunması gerekmektedir. Çizgiler, toprak yüzeye sopa ile daha sert yüzeylere ise tebeşir ile çizilebilir.

Nasıl Uygulanır?

·      Bir teknolojiyi benimseyen ve uyarlayan tüm aileler toplantıya davet edilir. Onlara, uygulama ve amacı hakkında bilgi verilerek, kartlar ve afiş kalemleri dağıtılır.

·      Katılımcılara karta isimlerini, benimsedikleri teknolojiyi ve benimseme tarihlerini  yazmaları söylenir. Bu aşamada daha önce hazırlanan değerlendirme kağıtları yardımcı olabilir. Çünkü bu kağıtlara hangi yenilikleri ne zaman benimsedikleri daha önce kaydedilmiştir. Okur-yazarlık oranının düşük olduğu yerlere resimlerle kişilerin kendilerini ifade etmeleri sağlanabilir.

·      Katılımcılarla birlikte yeniliklerin birkaç grup halinde toplanıp toplanamayacağını inceleyin. Buradaki örnekte; katılımcılar net bir şekilde kurutma tablalarını hafif ve ağır olmak üzere iki grupta topladılar.

·      Her grup için bir çizgi çekin, çizgiler arasında yeterli bir aralık bırakın. Çizgilerin uzunluğu katılımcıların sayısına ve oturumun kapalı veya açık mekanda yapılmasına bağlıdır. Açık alanda yapılıyorsa, çizgilerde her hane halkı için yarım metre ayrılabilir.

·      Katılımcılara kartlarını ait oldukları gruba koymaları söylenir.

·      Katılımcılardan yeniliği benimsedikleri tarihe göre kartları yeniden sıralamalarını  isteyin. İşlem tamamlandıktan sonra yenilikçiler bir uçta, geç benimseyenler diğer uçta yer alacaktır.

·      Yeniliği ilk uygulayan kişi veya haneye ortaya çıkması istenir ve bu yeniliği uygulamasında kimden veya neden esinlendiği sorulur. Kolaylaştırıcılardan biri anahtar sorularla sürece rehberlik ederken, diğeri yorumları not etmelidir.

·      Kronolojik sıra ile diğerlerine de kendilerine yeniliği benimsemede ilham veren kişilerin kartlardan bir veya birkaç çizgi çekerek, benimsemede kimin veya nelerin etkili olduğu saptanır. Çizgiler grup içinde veya gruplar arasında da çizilebilir. Kolaylaştırıcı, kişileri bu kararlarında neyin ikna ettiğini ve karar alma sürecinde kişisel özellikler dışında hangi faktörlerin işe karıştığını bulmaya çalışmalıdır. Görüşmeler sırasında kolaylaştırıcı örneğin; “her ikisi sizden önce benimsediği halde neden A kişisi size ilham olurken, B kişisi veya hanesi olmadı?” gibi sorular sorabilir. Tercihen üçüncü bir kolaylaştırıcı bu sırada daha sonra kullanmak üzere isimleri ve çizgileri bir kağıda geçirebilir.

·      Uygulamanın son kısmı en önemlisidir ve sıra şimdi  grup tartışmasını kolaylaştırmak ve düşünmeyi kışkırtmaktır. Tartışmadaki ilk aşamada yenilik sürecinin bizzat kendisi ile uğraşılır ve amaca bağlı olarak ya teknik, ekonomik, sosyal ya da  psikolojik boyutlara odaklanılır.

·      Tartışmanın son bölümünde kolaylaştırıcı çalışmada kazanılan görüşleri özetler  ve yenilik yayılım sürecinin ölçeğini büyütmeye kimin ne şekilde katkı yapabileceğini ortaya koyar.

Sosyal ve Psikolojik Faktörlerin Belirlenmesi

Çiftçinin bir yeniliği benimsemesindeki karar alma süreci kurumsal, ekonomik, sosyal ve psikolojik faktörlerden etkilenmektedir. İlk üç kategoriyi ortaya koymada çok sayıda antropolojik ve sosyal araç mevcuttur. Mevcut kabul etmeyi yükselten veya kısıtlayan sosyal ve psikolojik faktörler yenilik ağacı yardımıyla toplumla birlikte doğrudan analiz edilebilir. Bu faktörler çoğunlukla  mekan ve teknolojiye özgüdür. Çizelge 1, literatüre ve kişisel deneyime dayanmaktadır.

Çizelge 1. Yenilik benimseme sürecinde etkili olan bazı sosyal ve psikolojik özellikler;

“Projemizde yenilik ağacını kullanarak belirlenen faktörler * ile gösterilmiştir.”

Yukarıdaki faktörler bir teknolojinin benimsenip benimsenmediğini kısmen belirlerken, Yenilik Ağacı uygulaması bize değişik kişiliklerin veya yenilikçi tiplerinin teknolojiyi diğer çiftçilere benimsetirken ne gibi değişik roller oynadıklarını araştırmamızı mümkün kılar. Biz çalışmada iki tip yenilikçi belirledik. (Çizelge 2).

Birinci tip yenilikçi, toplumun her kesiminden insanı esinlendiren, alçakgönüllü, iyi huylu ve meraklı bir karaktere sahiptir. Bu yenilikçi, tohum sağlığının iyileştirilmesinde toplum içinde ve dışında çiftçiden çiftçiye bilgi ağının güçlenmesinde tutku ile ilgilenmektedir. İkinci tip yenilikçi topluluk içindeki az sayıda ve benzer zihniyette kişileri uyarır ve kuvvetli rekabetçi karakterdedir. Bu yenilikçi, eğitim etkinliklerinde bulunmaktan çok yeniliği temel alan teknolojiyi geliştirmek için toplum dışına daha çok gitmek istemektedir.

Çizelge 2. İki yenilikçilik grubunun belirlenen özellikleri

       Sonuç:

Her ne kadar yenilik ağacı bu güne kadar küçük ölçekli olarak birkaç köyde teknolojik yenilik odaklı olarak uygulanmışsa da, bir proje, bir çalıştay veya her hangi bir iletişim kanalı tarafından tetiklenmiş herhangi bir yeniliğin incelenmesinde de  kullanılabilir.

Yenilik ağacı, farklı özellikteki yenilikçilerin ayırt edilmesinde kullanılabilecek yararlı bir araç olmakla birlikte, diğer yollarla ortaya çıkarılması zor olan, karar alma sürecinin altında yatan psikolojik ve sosyal boyutlarının anlaşılmasında da yararlıdır. Bu araç, belli bir ölçek büyütme etkinliğinde yer alacak olan kişiler veya daha genel olarak kişilikler (hatta kurumlar) hakkında değerli bilgi üretilmesine yarayabilecektir. Bununla beraber, diğer KKD araçlarında olduğu gibi yenilik ağacının da tek başına kendi ayakları üzerinde duramayacağı yarı yapılandırılmış görüşmeler ve kişisel gözlemler gibi diğer KKD araçları ile birlikte kullanılması gerektiği vurgulanmalıdır. Farklı katılımcılar tarafından araçta bazı uyumların yapılabileceği dikkate alınarak araç değiştirilmeye ihtiyaç duyabilecektir. Son olarak önemli olan bir husus da şudur: bu KKD çalışmasını takip eden tartışmaların sonuçlarının, söz konusu yeniliğin kabul edilmesi ve yayılması sürecinden çok ötesine gideceğini anlamak çok önemlidir. Bir çok defalar görüldüğü gibi, tartışma konuları; sosyal kalkınma konularına ve topluluk üyelerinin bu süreçteki rollerini nasıl gördükleri konularına doğru gelişir.

Şekil 1. Kağıda aktarılan yenilik

Ağacı örneği. Katılımcılar hafif ve ağır çok amaçlı kurutma tablaları olarak iki geniş grup ayırt etmişlerdir.   

KİTAP TANITIMI,

Doç. Dr.H.Neşe ÖZGEN, Ege Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Sosyoloji Bölümü

KATILIMCI KIRSAL DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMI: Menemen Projesi Uygulaması ve Halilbeyli Köyü Örneği

Prof. Dr. Tayfun ÖZKAYA; Yard. Doç. Dr. Buket KARATURHAN; Dr. Murat BOYACI, (2003), Katılımcı Kırsal Değerlendirme Yaklaşımı: Menemen Projesi Uygulaması,  Türkiye Ziraat Odaları Birliği Yay., Yay. No: 239, Ankara, 195 sf.

Prof. Dr. Tayfun ÖZKAYA; Yard. Doç. Dr. Buket KARATURHAN; Dr. Murat BOYACI, (1998) Kalkınmada Çiftçi Katılımının Önemi Üzerine Bir Araştırma: Halilbeyli Köyü Örneği, E.Ü. Tarımsal Uygulama ve Araştırma Merkezi, TZOB Yay., İzmir.

Ege Üniversitesi Tarımsal Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Tayfun Özkaya, Yrd. Doç. Dr. Buket Karaturhan ve Yrd. Doç. Dr. Murat Boyacı; büyük bir alçakgönüllülükle yıllardır Ege köylüleri ile birlikte uyguladıkları çalışmalarını, sonunda kitap olarak da bastırdılar.

Ekip daha önceden yaptıkları ve yayınladıkları çeşitli çalışmaların birikimi ile ilerliyor. Prof. Dr. Özkaya ve ekibi; 1998'den itibaren İzmir-Kemalpaşa ilçesi Halilbeyli köyünde yürütülen bir Katılımcı Kırsal Değerlendirme (KKD) çalışması ve yine İzmir'de Ödemiş'te Bademli Köyünde1 Tarımsal Kalkınma Kooperatifinin desteği ile yürüttükleri eylem araştırmasının (action-research) ve benim de izleyebildiğim daha pek çok (örneğin Urla-Bademler Köyü, Kalkınma Kooperatifi İyileştirilmesi Projesi gibi) KKD çalışmasının birikimleri ile; önce Halilbeyli Köyü, sonra da Menemen çalışmasının kitaplarını bastılar.

Halilbeyli Köyü Araştırması, İzmir-Kemalpaşa'ya bağlı Halilbeyli Köyünde yürütülen bir KKD araştırmasının sonuçlarını ve metodun uygulanma tekniklerini içeriyor. Menemen Çalışması ise Menemen Ovası'ndan Süleymanlı, Belen, Musabey, Harmandalı, Seyrek ve Kesikköy'de Katılımcı Kırsal Değerlendirme yaklaşımı ile yürütülen "Çiftçinin üretim ve üretim dışı sorunlarına destek olma' çalışmasıdır. KKD yaklaşımı, geleneksel tarımsal yayım tekniklerine alternatifler geliştirebilme; köylünün köy içinde ve dışında, kendi kültürü ile ilerleyebilmesini sağlama ama diğer yandan da önce üretime ve sonra da üretim dışı durumlara müdahil olabilme güvenini ve erkini edinebilmesinin yolunu açmaya yöneliktir.

‘Katılımcılık Nedir’ ve Neden Uygulanır?

Katılım ve Katılımcılık literatürüne Türkiye sosyal ve iktisadi bilimleri son on yılda aşina oldular. Katılımcılık, bizde daha çok "İyi bir şey" anlayışı ile geliştirildi ve içerik olarak; Batı’dan ithal ettiğimiz tüm kavramlar gibi, fazlaca sorgulanmadan uygulandı. Çeşitli Sivil Toplum Kuruluşları, eğer uluslararası projelerine "Katılımcı" sözcüğünü koyarlarsa daha çok destek alacaklarını çabuk farkettiler. Böylece 'Katılımcılık'  içeriğinden büyük oranda soyutlanarak; bulunması destek alınması için elzem olan terimlerden birisi haline geldi ve terim kavramlaşmadan hemen tüm ulusal ve uluslararası projelerde yer almaya başladı.

Dünya Proje Piyasası'nda ise; katılımcılık iki türlü gelişti:

·         Gerçekten sözün hıfzına da uygun olarak "iktidara ortak olma ve erkten pay alırken pazarlık yollarını öğrenme; aynı zamanda nasıl isteyeceğini ve aldıktan sonra nasıl örgütleneceğini öğrenme, bilginin birlikte üretiminin gücünü ortaya çıkartma' metodu olarak 'Katılımcılık'.

·         Göstermelik olarak çeşitli uzmanların 'halk için neyin doğru olduğuna karar vermesinin ardından, 'yerel' halkı bu doğrunun uygulanma biçimlerine onay vermeye çağırma anlamında kullanılan 'Katılımcılık'.

İşin böylesi masum görülebilecek yanının altında; bir de örneğin Soros Vakfı ya da Dünya Bankası gibi bazı örgütlerin katılımcılık için geliştirdikleri çeşitli yönergeler var. Buna göre; yer seçimi, hangi politikanın uygulanacağına, ne türden davranışların destekleneceğine masa başında uluslararası uzmanlar karar verdikten sonra; ne uygulayıcı yerel uzmanın ne de halkın gidişata müdahale edemeyeceği bir dizi zamanlama, bir dizi şifreli sözcük türetildi. Örneğin baraj yapımı kararı bir kez verildikten sonra; yerel uzmanlara düşen görev, yerinden edilen halkın şu ya da bu yere yerleşme tercihini yapması için bilgilendirilmesi ile sınırlıydı. Bu tercih süreçlerinde, 'katılım' adı verilen durum ise; toplantılara çağrılı kişilerin listesini tutmak ve bu çağrılıların görevi de; katılımcı olarak çağrılmayanları verilen kararın 'doğruluğuna' inandırması için ikna etmekten ibaretti. Uma Kothari2 başkanlığında yürütülen ve Türkçe’ye yeni kazandırılan bir çalışma "Katılım: Yeni Bir Zorbalık mı?", tüm bu süreçleri sorguluyor ve katılımın esas olarak 'karar alma süreçlerini değiştirme ve müdahale hakkı' olduğunu bir kez daha dile getiriyor.

Öte yandan; Türkiye'de de, bilgiye işletmeci bir anlayışla sahip olmanın para getirdiği düşünülen hemen her projeci çalışmada; katılımcılığın 'üretimi destekleyici ve karar verici' içeriğinden soyutlandığını görüyoruz. Çeşitli projelerin, uzmanlarına iyi paralar ödeyerek uygulattıkları bu tür katılımcılık anlayışına soyunan bir grup STK'cı projecilerin varlığı da bir gerçek. Sonuç: Üretimden soyutlanmış bir grupla yürütülmeye çalışılan projeler ve sayfalarca, ciltlerce raporla birlikte kalakalmış, ne karar alma sürecine girebilmiş ne de üretimden kaynaklanan gücünü geliştirebilmiş 'yerel' halk. Örnekler arasında, Dünya Bankası'nın Tayland'da geliştirdiği "Orman Köylülerinin Katılımı ile Ormanın Korunması" projesi'nde, üzerinde tartışılacak sonuç raporunun 'katılımcı' köylülerin okuması için verilen özetinin, değil o yöredeki etnik grubun dilinde yazılması, Tayland dilinde bile yazılmayıp, İngilizce yazılması var. Benzer bir örnek de, yine Dünya Bankası tarafından, Türkiye'de Bakü-Tiflis-Ceyhan Ham Petrol Hattının geçeceği yerlerdeki Sosyal Etki Değerlendirmesi raporunun, katılımcıların okuması için, sadece Valiliklere, Kaymakamlıklara ve Üniversitelere gönderilmiş olması, bu kadarının da ondan etkilenecek olan halkın bilgilenmesi için yeterli olduğunun düşünülmesidir(!)

Menemen ve Halilbeyli Çalışmaları:

Özkaya ve ekibi her iki çalışmasında; Kırsal Katılımcı Değerlendirmeyi bir yaklaşım olarak ele almış ve bu yaklaşımın ilerletilmesi için kendi uygulamalarını kuramsal olarak değerlendiriyorlar. Öncelikle Katılımcı Yaklaşımın neden ve kimin için gerekli olduğu, okunması kolay bir dille ve anlam derinliğinden hiç ödün vermeden anlatılıyor ve çeşitli ülkelerden örnek uygulamalarla tartışılıyor. Ardından; bu yaklaşımın bir yöntem olarak kullanıldığı alanların ayrıntılı ve bütünleştirilmiş verileri tartışılarak; uygulanacak programların bilgileri veriliyor. Bu kısmı izleyerek hem uygulamacılar için kolaylık sağlayacak biçimde hem de işin kuramcılarını ciddi tartışmalara sürükleyecek boyutta zengin deneyimler birbiri ardına sıralanıyor. Yapılmış tüm köy toplantıları; tartışılan konular, verimleri ve eksikleri ile alçakgönüllü bir biçimde serimlenerek; hangi tekniğin nasıl çalıştığı anlatılıyor.

Özkaya Hoca ve ekibinin çalışmaları KKD yönteminin, eşitlikçi ve eleştirel aklı geliştirmede; üretimi artırmayı hem araç hem de amaç olarak nasıl kullanabileceğimizi gösteriyor. Hepsinden önemlisi, bu çalışmalar bize; bilimsel çalışmanın yüreklerin ve bilincin eline verildiğinde; insanın üzerinde nasıl kalıcı ve önemli davranış değişiklikleri yaratabilmeyi başardığımızı gösteriyor.

Her iki çalışmanın da, üretim sorununun eleştirel akıl ve demokrasi bilincinin geliştirilmesi ile birlikte nasıl aşılabileceğini öyle basit ve alçakgönüllü bir dille aktarımı var ki; sanırsınız tüm çalışmalar büyük paralarla ve son derece kolay yapılmış. Oysa, çalışanları bilirler; hem bu çalışmalar zahmet işidir, gönül ister hem de Özkaya Hoca ve ekibi bu işleri gönül gücüyle yapmaktadır.

Çalışmaların somut sonuçları arasında üretimin artışı, refahın artışı, hane gelirlerinin ve köyün gelirlerinin artışı gibi iktisadi artışların yanı sıra çok önemli başka göstergelerdeki değişmeleri saymak lazım. Örneğin;

·         Halilbeyli köylüleri; KKD metodu ile, bir kez üretimden gelen güçlerinin farkına vardıktan ve kazanımlarını da kazançlarını da geliştirdikten sonra; köylerinin yakınında yapılması düşünülen "çöplük alanına” karşı da bir direniş örgütlemişlerdir. Bu çalışma sürecinde geliştirdikleri örgütlenme ve ilerleme pratiğini; karşı duruşlarında da kullanarak eylemler örgütlemişler; daha önce kendileri ile birlikte çalışan uzmanların da yardımlarına başvurarak, durumdan kamuoyunu ve üniversiteyi haberdar etmişler, çöp alanını engellemişlerdir. Yine Harmandalı Köylüleri benzer olarak, İzmir Çöp Deponi Alanına ilişkin örgütlenmişlerdir. 6 Nisan 2001'de köylü avukatlar ve sivil kurumların da birlikte hareketi ile örgütlenmiş ve çöp kamyonlarının köye giriş yollarını keserek ilk eylemlerini yapmışlardır.

·         Bir diğer sonuç, Halilbeyli'de, köylülerin bir sulama kooperatifi kurmasıdır. Yine bir önceki örgütlenme deneyiminden hareketle, köylüler kooperatifi kurabilmiştir.

·         Menemen köylüleri, 14 haftalık bir KKD çalışması sonucunda, kendi istekleri ile ve Belen Köyü muhtarının örgütlemeyi başarması sonucu çok önemli bir adım atmışlardır: Son birkaç yılın gerçek bir çevre felaketi olan Gediz Kirliliği için, geniş ölçekli bir toplantı düzenlemişlerdir. Toplantıya Menemen Kaymakamı, Belediye Başkanı, Sol ve Sağ Sahil Sulama Birlikleri Başkanları ve tüm çevre köylerin geniş bir katılımı sağlanmış; yaklaşık 130 köylü, bir forumda, Ege Üniversitesi Çevre Sorunları Araştırma Müdürü, Ziraat Fakültesi Toprak Bölümü öğretim elemanları, Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı öğretim üyeleri ile beraber, bu çok önemli sorunu kendi bürokratları ve sorumluları ile tartışmışlardır.

·         Bademler köylüleri uzman desteği ile; Kooperatiflerini gerçek bir kalkınma kooperatifine çevirebilmenin ilk adımını atarak; bir üreticiye kiraya vermiştir. Böylece, kooperatifin borçlarından dolayı iflas etmesini ve arazisine el koymayı bekleyen bir büyük holdingin ve şehrin sırada bekleyen çeşitli arsa spekülatörlerinin önü kesilebilmiştir. Bademler köyü, kendi içinde Kooperatifini yeniden yapılandırmış ve özellikle kadınların daha geniş bir denetçi katılımı sağlanmıştır. Köy, bir türlü yeterince verimli çalıştırılamayan eski zeytinyağı fabrikasını, böylece bu yıl işletebilmiş; epeyce bir kar etmiş ve bu birikimle yeni katılımcı ve üretici projelere adım atabilme cesaretini de bulabilmiştir.

·         Tüm bunlardan sonra, hem Menemen'deki köylüler hem de Halilbeyli köylüleri, özellikle kadınlarının 'dillerinin biraz uzamasından' şaka yollu şikayetçilerdir. "Sonuçların hepsi iyi ama kadınlar biraz asi oldular" diyorlar. Uzmanlarla birlikte, ineklerdeki meme hastalığı 'mastitis'in engellenmesi için çalışılırken, asıl olarak kadının tarımdaki gücünü farketmesi sağlanmış; kadınların da desteği ile Tarım Bakanlığında görevli ev ekonomistleri köye sevk edilmiştir. Ev ekonomistleri, asıl olarak kadını eve daha çok bağlayan ve geleneksel görevlerini destekleyici programlardan ziyade; kadının haklarını öğreneceği ve savunacağı programlar ve üretici gücünü geliştirici uygulamalarda yoğunlaşmışlardır. Her iki grupta da; kadınlar gelirlerini ve bu yolla da güvenlerini artırınca; eğitim programlarından aldıkları destekle kendilerine güvenlerini, söz ve karar sahibi olduklarını köylerde ortaya koymaya başlamışlardır. Bunların en şenlikli sonuçlarından birisi örneğin; 13 Mart'ta Harmandalı Köyü kadınlarının düzenledikleri ""Dünya Kadınlar Günü" kutlamasıdır. Menemen Kaymakamı'ndan, Sosyal Hizmetler İl Müdürüne oradan da İlçe Emniyet Müdürüne kadar uzanan geniş bir çağrılı gruba tavuklu pilav yedirip, el işleri sergileri açıp, halaylar çekip, danslar edip, protokolu evlerine çağırıp çaylar içirerek köyü ve sorunlarını anlatıp, en sonunda aralarından bir kadının ilk kez konuklar önünde bir konuşma yapması ile, Harmandalı Köylü Kadınlar Grubu rüştünü bir kez daha ispat etmiştir. Bu durumlar başta erkeklerin pek hoşlarına gitmese de; aldıkları demokrasi eğitimini içselleştirmeleri sonucu ve giderek bu durumun köy ve aile için yararları da ortaya çıkınca; geriye tatlı bir serzeniş kalmıştır: 'Dilleri uzadı bunların'.

Özkaya Hoca ve ekibinin uyguladıkları programlar; kadına ya sadece ev işlerinde ona yardımcı olacak ev içi ve ana olma görevlerinin pekiştirildiği işlerin uygulamaları ya da sadece  hak ve sorumluluklarının öğretilerek; ev içine geriye gönderildiği 'pasif katılımcı' çalışmalardan farklı bir biçimde; demokrasi ve hukuk programları, üretim ve geliştirme, ev ekonomisini iyileştirme ve sağlık gibi pek çok konuda birlikte öğrenme çalışmalarıdır. Bu çalışmalar; içselleşmiş bir demokrasi anlayışı, köylülerin kazançlarında iyileşmeler, yeni tarım ve üretim tekniklerini öğrenme, uygulama ve giderek geliştirme, çevre ve doğa bilinci, kadının savunusunu artırma gibi pek çok konuda büyük açılımlar yaratmıştır.

Ellerine, dillerine, akıllarına en önemlisi yüreklerine sağlık….

İsteme Adresi: Kitaplar piyasada satılmıyor, ancak birçok büyük üniversitenin kütüphaneleri, Milli Kütüphane ve bütün Ziraat Fakültelerinde Tarım Ekonomisi Bölümlerinin kütüphanelerinde bulunabilir. Ayrıca E.Ü. Tarımsal Uygulama ve Araştırma Merkezinin www.tuam.ege.edu.tr adresli web sitesinden tam metine ulaşılabilmektedir.

KADIN VE KATILIMCILIK

Yrd. Doç. Dr. Buket KARATURHAN1

        Günümüzde tüm ülkeler, kalkınmanın odak noktasının insan olduğu gerçeğini dikkate alarak onların gelişimi ve eğitimini en geçerli yatırım olarak kabul etmektedirler. Ülkemiz gibi gelişmekte olan tüm ülkelerde nüfusun yaklaşık yarısını oluşturan ve üretimin her aşamasında önemli roller üstlenen kadınlar ise kalkınma olanaklarından eşit pay alamamaktadırlar. Tarımsal üretimde de çoğu zaman erkeklerden daha fazla katkı sağlamalarına karşın üretim süreci ve sosyo-ekonomik yaşamdaki rol ve katkıları göz önüne alınmamaktadır. Hatta, büyük paralar ve teknik katkılarla desteklenen  kırsal kalkınma projelerinin birçoğunun istenilen hedeflere ulaşmamasındaki en önemli faktörlerden birisi “kırsal kadının” hedef grup olarak alınmamasıdır. Oysa, kırsal kesimde yeni tarım teknolojilerinin yaygınlaştırılmasında en etkin yolun kadınların hedef grup olarak alınması olduğu belirtilmektedir. Bunun nedeni olarak ta, erkek çiftçilerin bu tür bilgileri kadınlarla paylaşmamalarının tersine, kadınların edindikleri bilgileri diğer kadın ve erkeklerle paylaşmaya istekli olmalarıdır. Bu durum Dünya Bankası ve Birleşmiş Milletler gibi uluslar arası kuruluşlar ile ulusal kamu ve gönüllü kuruluşların kadınları hedef grup olarak dikkate almanın kaçınılmazlığı konusunda görüş birliğine varmalarına yol açmıştır. Böylece, özellikle kırsal alanda kadınlara yönelik eğitim ve yayıma ilişkin uygulanabilir gelişmelere ihtiyaç duyulduğu ortaya konmuştur. Kırsal kadın için tarımsal yayım özellikle de kadın yayımcılar önemli bir bilgi kaynağı durumundadır. Ancak, tüm dünyada kadın tarımsal yayımcıların sayısı yeterli değildir. O nedenle kadın yayımcıların ev ekonomisi dışındaki diğer tarımsal yayım konularında  da eğitilmeleri gerekmektedir.

        Kadın odaklı ve geleneksel kalkınma yaklaşımlarının  özellikle kaynakları yetersiz olan insanların gereksinimlerini karşılamadaki güçlüklerin farkına varılması alternatif yaklaşımların ve yöntemlerin araştırılmasına yol açmıştır. Bu yaklaşım ve  yöntemler katılımcıdır. Bunlardan birisi de “Katılımcı Kırsal Değerlendirme” yaklaşımıdır.

        Gelişmekte olan ülkelerde 1990’larda geliştirilmiş olan Katılımcı Kırsal Değerlendirme (KKD), yerel toplumlara kendi hayat ve koşullarının bilgisini paylaşma, bilgi üretme, analiz etme, planlama ve eyleme geçme gücünü kazandıran bir yaklaşımdır. KKD, kırsal kalkınmayı engelleyen etmenlerin belirlenmesi, yaklaşımın ülkemiz koşullarına uyumlaştırılması, doğacak sorunların ve bunlarla başa çıkma yöntemlerinin belirlenmesi, kırsal kalkınmaya katkıda bulunmak amacıyla ülkemizde ilk olarak E.Ü. Tarımsal Uygulama ve Araştırma Merkezi tarafından İzmir İli Kemalpaşa İlçesi Halilbeyli Köyü’nde kullanılmıştır. Çalışmalar sırasında, köyün temel geçim kaynağının hayvancılık olduğu, işlerin ağırlıklı olarak kadınlar tarafından yapıldığı ve erkeklere bu konularda verilen bilgilerin kadınlara aktarılamadığı saptanmıştır. Bundan dolayı, köydeki kadınların tarıma katkılarını çoğaltabilmek, günlük yaşamlarında karşılaştıkları  sorunları saptayabilmek, aile içi karar alma sürecine katılımlarını arttırmak, köy içindeki statülerini yükseltmek, çözüme yönelik olarak eyleme geçmelerini kolaylaştırabilmek için bir kadın grubu oluşturulmuştur.

       Kadın grubu çalışmaları, kadınların tartışacakları konuları ve öncelik sıralarını katılımcı bir yaklaşımla kendilerinin belirlemelerinin ardından mastitis (meme iltihabı), kadın hastalıkları, aile planlama yöntemleri, beslenme ve çevre ile ilgili konulardaki (karasinek ve fare mücadelesi) oturumlarla sürdürülmüştür. Yaklaşık 6 ay süren çalışmalar sırasında E.Ü. Gıda Mühendisliği Bölümü, Bornova Veteriner Araştırma Enstitüsü ve gönüllü bir kadın-doğum uzmanı ile işbirliği yapılmıştır. Çalışmaların sonunda yapılan değerlendirmelerde,

• Kadınlar arasında yaygın olarak görülen bilinçsiz rejim yapma, kahvaltıda çay içme alışkanlığı (bol olan süt içilmiyor), et ürünlerini çiğ tüketme alışkanlığı, kadın-doğum uzmanlarından çekinme ve kontrolsüz ilaç kullanma eğilimlerinin  azaldığı,
• Beslenmede sebzeye yer verildiği, çocukların kahvaltıda yumurta ve süt tüketme oranının, çocukların sofrada aile ile birlikte yemek yeme eğiliminin, kadınların süt ve süt ürünlerini tüketme eğiliminin, gıda hazırlama ve kadın sağlığı konularındaki bilinç düzeyinin arttığı,
• Evsel çöplerin poşete konmasının sağlandığı,
• Hayvanların meme başlarının yıkanması, yıkama suyuna dezenfektan konulması, mastitis aşısı yaptırma, sağım başlıklarını dezenfekte etme ve kuruda antibiyotik uygulanması gibi konularda % 15 ila % 100 arasında artışlar olduğu saptanmıştır.

Kadınların bu katılımcı çalışmalar sonrasında yaşama bakış  ve tutumlarında da bazı değişmeler olmuştur. Bunlar,

• Bilgilenmek için kitap okuma isteğinin artması,
• Başlangıçtaki oturumlarda donuk ve çekingen olduklarını ifade eden kadınların, çalışma sonrasında kendilerine güvendiklerini ve tartışılan konularda her ortamda düşüncelerini açıklayabilme becerisi kazandıklarını söylemeleri,
• Eşleriyle, hayvancılık, beslenme vb. ailelerini ilgilendiren her konuda tartışabilmeleri,
• Kadınların da aile ile ilgili konularda söz sahibi olduklarını eşlerine hissettirmeleri ile aile içi karar alma sürecine katılımları konusundaki ilk adımların atılması,
• Emeklerinin karşılığını almak için eşleriyle tartışmaya başlamaları,
• Kadınlar arasındaki iletişimin artması

olarak sıralanabilmektedir.

E.Ü Tarımsal Uygulama ve Araştırma Merkezi, KKD yaklaşımının kurumsallaşması yani tarımsal yayımla ilgili kurumların bu yaklaşımı sürdürebilir şekilde benimsemesi ve daha büyük ölçekte  ilçe düzeyinde uygulanabilirliğini ortaya koymak amacıyla 1999-2001 yılları arasında İzmir İli Menemen ilçesinde ikinci bir çalışma yürütmüştür. Çalışmada beş erkek, dört kadın grubu oluşturulmuştur.

• Menemen’in dört ayrı köyünde yürütülen kadın grubu çalışmalarında, Halilbeyli Köyü’ndeki pilot çalışmada ele alınan konuların yanı sıra hayvanlarda şap, brucella vb. hastalıklar, psikolojik sorunlar, medeni kanun ve kadın hakları, çevre kirliliği ve yol açtığı sorunlar (çöp deponi alanları ve halk sağlığı üzerine olumsuz etkileri, gübreliklerin ıslahı vb.),  tarım hukuku ile ilgili konular, gıda muhafaza, genel sağlık (bel ağrıları, kireçlenme, kemik erimesi vb.), çocuk gelişimi ve ergenlik problemleri, iletişim becerileri gibi konular da ele alınmıştır. Bu çalışmalar sırasında Bornova Veteriner Araştırma ve Kontrol  Enstitüsü İzmir İl Sosyal Hizmetler Müdürlüğü vb. ondan fazla kurum ve kişi ile işbirliği yapılmıştır.

Çalışmalar sonrasında katılımcı davranışlarında meydana gelen değişmeler;

• Katılımcıların kendilerine olan güvenlerinin artması
• Birlikte ve katılımcı  çalışmanın yararının anlaşılması
• Köy  ve beldelerdeki çatışma ve düşmanlıkların azalması
• Oturumların gündelik yaşamda önemli bir yer tutması ve katılımcıların aile bireyleri tarafından desteklenmesi
• Yerel yöneticilerin desteğinin sağlanması olarak  belirlenmiştir.

Ele alınan konularla ilgili gelişmeler ise,

• Katılımcılarda psikolojik rahatlama olması
• Annelerin çocuklarını birer birey olarak  kabul etmeleri
• Kendi kendine kontrol ve periyodik doktor kontrolünden  geçmede artış
• Hayvan hastalıklarında koruyucu önlemlerin uygulanmaya başlaması
• Çöp izleme komitesi oluşturulması ve eylem kararlarının alınması
• Çiftçiden çiftçiye yayım yöntemi gerçekleştirilmiştir. Bu çerçevede katılımcılar, KKD yaklaşımının ilk uygulandığı köye götürülerek oradaki gelişmeleri yerinde görmeleri ve üreticilerle  uygulamalar konusunda görüşmeleri sağlanmıştır.
• Kadın konusunda çalışan kurumlar arasında koordinasyon sağlanmıştır.

Menemen ilçesi köylerinde yürütülen çalışmalarda pilot  uygulamadan farklı olarak, kadınlar konu uzmanlarının çalıştığı kurumlara götürülmüş, kurumlar hakkında bilgilendirilmiş ve çalışma bittikten sonra kurumlarla bağlantılarının sürmesi sağlanmıştır.

Menemen ilçesi Harmandalı Beldesi’nde erkek grubu çalışmaları yürütemez iken kadın grubu azimle köyün sorunları ile ilgili çalışmaları yürütmüştür. Çalışmalarını da dünya kadınlar günü nedeniyle bir şenlikle kapatmışlardır.   Bu şenlik, bu belde de organize edilen ilk etkinlik olması ve kadınların ilk kez Kaymakam başta olmak üzere tüm resmi kurumların temsilcilerinin olduğu bir protokol önünde köyün sorunlarını (başta çöp deponi alanı ile ilgili sorunlar olmak üzere) ve yaptıkları çalışmaları anlatmaları açısından önemlidir.

Tüm bu sonuçlar, kırsal kadının kırsal kalkınma ve tarımsal yayım çalışmalarında katılımlarının sağlanması ile  birçok başarılar elde edilebileceğini göstermektedir.  O nedenle kadınlara yönelik yayım çalışmalarında katılımcı yaklaşımların kullanılması ve bu çalışmalarda görev alacak kadın yayımcıların sayısının arttırılması ile  ev ekonomisi dışındaki tarımsal yayım, sosyoloji, psikoloji, iletişim vb. konularında yetiştirilmeleri gerekmektedir.

YEREL YÖNETİMLERDE BAŞARININ ARTTIRILMASI VE HİZMETLERİN GELİŞTİRİLMESİNE YARDIMCI OLMAK AMACIYLA, KATILIMCI HALKA DANIŞMA ÇALIŞMALARI[4]

Yazan: Gary Turner[5]                                   Çeviri: Prof.Dr.Tayfun Özkaya

Giriş

       Edinburgh İskoçya’nın başkenti olup, nüfusu 800.000’dir. “Temiz Edinburg 2000”  Edinburgh  kent meclisinin kenti yaşamak, çalışmak ve eğlenmek için daha temiz ve hoş bir hale getirmek için tasarladığı temel bir stratejidir. Bunu başarmak için yeni uygulamaların hayata geçirilmesinden önce, başlangıç durumunu ve öncelikleri saptamak amacıyla meclisin “çevre ve tüketim bölümü” tarafından halkla yapılan bir danışmanlık uygulaması yürütülmüştür.

      Edinburgh kent meclisinin diğer bölümlerinin danışmayı yürütmek amacıyla “katılımcı değerlendirme” (Participatory Appraisal) (PA) yöntemlerinin kullanımındaki başarıları duydukları için, bölüm benzer yöntemleri kullanmaya karar verdi. PA yaklaşımının, halkı düşüncelerini sunarken yeterince rahat ve emin hissettirecek, katılımdaki fiziksel ve psikolojik olarak algılanan engelleri ortadan kaldıracak, ve halkın sizin duymak isteyeceğinizi umdukları şeyleri değil de kendi söylemek istediklerini duymanızı sağlayacak yöntemlere sahip olduğu hissedildiği için bu karar alınmıştır. Bölüm çalışanları daha önceki halka danışma etkinlikleri ile ilgili deneyimlerinden, meclisin yürüttüğü çalışmalarda halkla ilişki kurmada başarısız olduklarını ve halkın bir düzeyden sonra, meclisin karar alma sürecini etkileyen eylemci temelli yaklaşım nedeniyle halkın sürecin dışında kalmış olduğunu biliyorlardı.

Özel olarak bu yeni çalışmada;

• Soru formu doldurmayan
• Halk toplantılarına katılmayan
• Gazetelere yazı yazmayan
• Resmi kuruluşlara başvurmayan

kişilerle ilgi kurmayı umuyorlardı.

Danışma eylemlerin başlamasından önce 75 çalışan (içlerinde sokakları temizleyenler, proje yöneticileri, müdürler ve resepsiyon memurları dahil)  vatandaşlarla olumlu ilişkilerini engelleyebilecek önyargılar, kabuller konusunda duyarlılıklarını arttıracak iki günlük yoğun bir eğitime alındılar. Bu eğitim, halkın samimi düşüncelerini ifade etmeleri için, halkla yüz yüze geldiklerinde halkı rahatlatacak ve güven verecek teknikler konusunda iyi ve kötü uygulamaları incelemeyi de amaçladı. Katılımcılar eğiticilerle olası yöntemler üzerinde tartıştılar ve eğitimin sonunda; daha çok halkın zamanını alarak onlar için birincil derecede önemli olmayan konulara yoğunlaşmalarına yol açan anketler ve halk toplantıları gibi daha geleneksel danışma yöntemlerinin bu çalışma için iyi bir araç olmadığını hissettiler. Halk için işleri olabildiğince kolaylaştırarak bürokratlarla değişik yerlerde karşılaşmaya dayalı basit ve hızlı bir yöntemle görüşmeleri kararlaştırıldı. Bu yöntem her gün 70 bölgede yaklaşık 150 kişi ile görüşülerek başarı ile kullanılmıştır.

Yöntem

  Bu danışma amacıyla sorunlu olan bölgeler için basit haritalar hazırlandı. Halktan harflerden oluşan semboller kullanarak harita üzerinde

·         Çöp

·         Köpek dışkıları

·         Çöp kutularından taşmalar

·         Otlar

·         Grafitti (duvar yazı ve resimleri)

·         Eski eşya vb. büyük cisimlerin atılması

·         Kesilmemiş otlar

·         diğer kirlilikler/ görsel kirlilikleri

işaret etmesi istenildi. Bu problem listesi kent meclisinin kentin temiz tutulması ile ilgili sorumluluklar listesi ve daha önceki posta sörveyinde kullanılan listelerden üretilmiştir. “Diğer” kategorisinin de ayrılması kararlaştırılmıştır ve bunu sadece danışılan birkaç kişi kullanmıştır.

          İstekli personel, her bir grup tahta ile donatılarak Edinburgh kentinin sokaklarına gittiler ve yüz yüze iletişimi kullanarak harita ve problem listesi ile kilise salonları, koşu ve piyango dükkanları, publar, kütüphaneler, süper marketler ve caddelerde çok yönlü danışmanlık programını başlattılar.

          Bu danışmanlık etkinlikleri sırasında danışılanların bebekleri, çantaları ve köpekleri ile ilgilenildi, satın alınan paketler arabalara taşındı, hayat hikayeleri ve başlarından geçmiş eski olaylar dinlenildi, evlilik dertleri ile ilgili sırlar ve torunların doğumları ile ilgili anlatılanlar dinlenildi. Bütün bunlar danışmaya başlangıçta beklenilmeyen bir neşe kattı, fakat görüşülen kişilerin gevşemesi, kendilerini rahat ve güvende hissetmelerini sağlayarak, görüşlerini paylaşması ve kendi ortamlarında kendi dillerini kullanmalarını sağlayarak, kent meclisi çalışanları için çok iyi bir ortam yarattılar.

           Bu bireysel haritalardaki bilgiler mastır (birleşik) bir ana haritaya taşınarak birleştirildi,  çabukça en yoğun işaretlenmiş, en yoğun problem alanlarının belirlenmesi sağlandı. Bu mastır haritaların kopyaları her bölgedeki danışmadan sonra, öncelik ve önemli ilgi gösterilecek alanlar belirlenerek kaynakların en kötü problem alanlarına tahsisini sağlayacak kararlar alınarak, vatandaşların onları haritada işaret etmelerinden sonraki birkaç gün içinde kent meclisi memurlarına ve çalışanlarına (sokakları temizleyenlerde dahil) verildi. 

Yararlar ve Sonuçlar

• Maliyeti düşük ve verimli- Meclis memurlarının çalışma zamanı kullanılsa da asli görevlerinin aksaması söz konusu değildir. Yaklaşık 9000 kişi ile kişi başına 1£’lik bir maliyetle, verilen enformasyonun tam analizi ve yorumlanması dahil görüşülmüştür. Ankete dayalı sörveylerde ise kişi başına 4-15 £’lik tahmini bir maliyet oluşmaktadır.
• Katılımı arttıran bir teknik kullandık ve normal olarak görüş veya fikirlerini ifade etmeyen kişilere ulaştık.
• Gerçekçi olmayan beklentiler oluşturmadık.
• Fikirler sorgulamayan bir ortamda ifade edilmiştir.
• Her yaştan insanın kendi durumunu analiz etme ve iyi, ilginç fikirlerle gelme kapasiteleri olduğuna dair inancımızı devam ettirdik.
• Dışarıdaki çalışmamızı halkın katılımın kolay olduğu ve bizim de onlara pozitif bir şekilde kolayca ilişki kuracağımız bir şekilde yaptık.
• Kendi bölgelerini bilen kişilerle konuşarak kaynaklarımızı önceliklere göre sıralayabildik ve halk için anlamı olan problemlere odakladık.

       Sonuçlar yeri sarsacak şeyler değildir, köpek dışkıları ve çöpler her yörede yaşayanların en önemli ilgi konularıdır. Bu aynı zamanda posta sörveyinde de bulduğumuz şeydir. Fakat şimdiki bu enformasyon çok  değerlidir, çünkü bunlar şimdi mekansal olarak geçerliliği belirlenmiştir ve sadece, geleneksel yollarla görüşlerini açıklayabilme gücüne ve motivasyonuna sahip olanların görüşleri değildir.

       Bu çeşit bir danışma kent meclisine bir çok olumlu sonuçlar getirdi, bunların bazılarını önceden düşünememiştik. Bölüm içinde katılımcı değerlendirme konusunda eğitilen grup değişik düzeylerden ve değişik mekanlardan gelen kişilerden oluşmuş idi. Eğitim sırasında kaynaşabildiler, rahat bir ortamda bireysel görüşlerini ve deneyimlerini paylaşabildiler. Bunun değeri bütün süreç için çok büyüktür. Çalışanlar güçlendirildi ve işin içine dahil edildiklerini hissedebildiler. Çalışanların çoğu çalışmalarına doğrudan  ve belirli bir etki yapacak konularda vatandaşlarla görüştüler.

       Kent meclisi yöneticileri bu danışma yöntemlerini o kadar kolay buldular ki başka projelere de uyguladılar. Bir topluluk grubunun üyeleri ile birlikte, bazıları bir danışma günü düzenleyerek yaz aylarında plaj köpeklerin girmeyeceği bir alan haline getirilirse halkın bunu destekleyip desteklemeyeceğini incelediler. Basit bir yöntem kullandılar ve sonuç çok açık idi. Gelecek yaz köpeklerin girmeyeceği bir bölge başlatılmasına cevap evet oldu.

Sonuçlar

       Halkı dinlemek, temiz Edinburgh projesinin ana yolunda gitmesini sağlayacaktır. Bu bize yerel halk için en önemli olan konularda kaynaklarımızı kullanmak amacıyla planlamak üzere temel enformasyonu sağlayacaktır.

Bu çalışma bize kent içinde temizlikle ilgili konuların tam bir analizini yapmamızı sağlamış ve halkın kentle ilgili temizlik algılaması ile ilgili ölçümleri içeren bir temel oluşturmuştur. Bölümümüzün işlevlerinin temel amacı kenti yaşanır ve çalışılabilir yapmak için temiz bir hale getirmektir. Bu nedenle her yıl yeni uygulamalar hayata geçirildikten sonra yılda bir her bölgeyi tekrar ölçmemiz bizim için esastır. Bunu nasıl yapacağız? Kenti tekrar Katılımcı Değerlendirme (PA) metodolojisi kullanarak yeniden mi inceleyeceğiz? Şimdi bu planlanıyor. Bu tekrar çalışması ile sağlanan enformasyon, “İskoçya’yı Güzel Tutalım” tarafından sürdürülen temizlik indeksi izleme sistemi ile birleştirilerek, hem kentin mutlak temizliği hem de bu eşiz başkentte yaşayan ve çalışan insanların temizlik algılamaları ile ilgili güçlü kanıtlar sağlayacaktır.

       Bu teknikleri ve becerilerimizi kullanarak Edinburgh vatandaşlarının ihtiyaç ve özlemlerinin izini etkili bir şekilde sürdürerek onların ihtiyaç ve beklentilerini yansıtan bir hizmet sağlayabiliriz.

KATILIMCI KIRSAL DEĞERLENDİRME / HIZLI KIRSAL DEĞERLENDİRME YÖNTEMLERİNİN SAĞLIK VE BESLENMEDE MEVCUT VE POTANSİYEL KULLANIMLARI[6]

Yazan: Robert Chambers                    Çeviri: Prof.Dr.Tayfun Özkaya

13.11.1991’de IDS çalışma kurslarından 20.’si olan “Herkes için sağlık Uygulaması: Temel Sağlığın Korunması İçin Sağlık Sektörü Reformu”’nda 23 katılımcı çeşitli Katılımcı Kırsal Değerlendirme (KKD) ve Hızlı Kırsal Değerlendirme (HKD) yöntemlerinin potansiyel pratik uygulamalarının bir listesini çıkardılar. IIED/IDS atelye çalışmasının ikinci gününde küçük gruplar belirli yöntemlerin mevcut ve potansiyel kullanımları konusunda bir beyin fırtınası yürüttüler. Özellikle SPEECH (Madurai), ActionAid (Bangalore) The Jamkhed Projesi (Maharashtra) ve Activists for Social Alternatives (Trichy) kuruluşların çalışmaları ile John Devevaram, Sam Joseph, Sheelu ve diğerlerinin rapor ve yeniliklerinden özelikle yararlandık.

Katılımcı Harita Çizme ve Model Yapma

Halk tarafından kağıt üzerinde, döşemede veya toprak üzerinde çizilen haritalar ve toprak üzerinde yapılan üç boyutlu modellerdir. Aşağıda belirtilen konularda, sayıları ve yerleri kapsayacak şekilde tanımlama yapma, sunum yapma, kontrol, analiz, planlama ve izleme amacıyla kullanılır.

Halk

• Erkek, kadın, çocuk, yaş sınıfları hakkında sayım tipi enformasyon elde etme ve topluluk kayıtları oluşturmak
• Anahtar bilgi sağlayıcılarını belirlemek
• Sağlık uzmanları- tüberküloz uzmanları, tıbbi bitkileri toplayanlar-satanlar, geleneksel tıp çalışanları, terapistler,vb.
• Sosyal gruplar (etnik, sınıf, aşiret vb.)
• Engelliler
• Hastalıklara göre (tüberküloz, katarak, vb.) yörelere göre veya sosyal gruplara göre hasta sayıları
• Gebe kadınlar ve aylara göre gebelik  süresi (her ay için bir tohum konulabilir)
• Alkolik kocalar
• Dullar
• Okula giden ve gitmeyen çocuklar
• Kliniğe giden veya gitmeyen kadınlar
• Çocuk evliliği
• Kategorilere göre ölümler
• Kötü beslenen çocuklar

Sosyal

• Drahoma veya başlık parası
• Servet dağılımı
• Varlıklılık/sağlık durumu
• Köy dışından evlenme

Doğal kaynaklar

• Topluluk doğal kaynakları
• Arazi kullanımı

Binalar, tesisatlar

• Topluluk binaları-okullar, camiler, kiliseler, vb.
• Klinikler, sağlık ocakları
• Eczaneler
• Su tesisleri
• Sokak aydınlatmaları
• Ulaştırma (yollar, patikalar vb.)

Sağlığa zararlı yerler ve tehlikeler

• Kirlenme
• Lağım ve dışkı bölgeleri
• Sivrisineklerin üreme bölgeleri
• Lağım sularının aktığı bölgeler
• Girilemeyen ve problemli kentsel bölgeler
• Getto bölgeleri
• Sokak aydınlatmasının olmadığı yerler
• Caddelerde araba yarışı problemi (İngiltere’de)

Kullanım

• Sağlık hizmetlerini kim kullanıyor ve nerelerde yaşıyorlar
• Çocukların aşılanma durumu
• Aile planlaması durumu
• Destek alanlar
• Bir programda hedef gruptan katılımcı olanlar

Hangi Alanlarda Yararlı

• Karşılık güven oluşturmak
• Toplulukla çalışmaya başlandığında ilk konuların tespiti
• Sağlık/ beslenme durumunun daha iyi anlaşılmasında analiz sürecinin bir kısmı olarak
• Demografik-sayım, hane halkı sörveyi, başlangıç durumu tespiti
• Zarar görebilen grupların tespiti
• Hane halkına ve yörelere göre sağlık risk faktörlerinin belirlenmesi
• Hane halklarının refah, varlıklılık, sağlık açısından görülebilir şekilde sıralanması
• Toplulukta geçici incelemeler
• Risk faktörlerinin belirlenmesi
• Topluluğun farkındalığını arttırmak ve planlama yapmasını sağlamak
• Bina ve tesislerin katılımcı olarak yerlerinin saptanılması
• Topluluğun izleme yapmasını, zaman içindeki sağlık ve beslenmedeki  değişikliklerin grafik olarak sunumunu sağlamak

Mevsimsel Diyagramlar ve Analizler

·         Yağış

·         Tarımda işgücü

·         Ürün/hasat

·         Besinlerin durumu

·         Tiplerine ve görülme sıklıklarına (prevalans) göre hastalıklar

·         Hastalığa eğilimli olan dönemlerin erkek ve kadın tarafından algılanması

·         Su kaynakları

·         Yakıt kaynakları

·         İmkanlara, tesislere ulaşabilme durumu

·         Stres, mutluluk

Hangi Alanlarda Yararlı

• Farkındalık yaratmak ve planlama için: Hastalıkların trendleri, stres zamanları vb. ile ilgili olarak toplulukta ve sağlık çalışanlarında farkındalık yaratmak ve planlama için
• Aşağıda sayılanlardaki dalgalanmalarla ilgili olarak müdahale zamanlaması için
  • Su varlığı
  • Hastalıklar
  • Besinlerin çeşit ve varlığı
  • Gelir
  • Göç
  • Festivaller

            Halkın ne düzeyde meşgul olduğu, boş zamanları

• İzleme-onlar ve bizim tarafımızdan
• Büyük problemleri sağlık çalışanlarının ve topluluğun izlemesi

Matris Sıralama ve Puanlama

• Sağlık çalışanı sayısına karşı hastalıkların yaygınlığı
• Değişik hastalıklara karşı sağlık hizmetlerine ulaşım ve yararlanma
• Sağlık çalışanlarının niteliklerini puanlama
• Değişik tipte hastalıklara karşı değişik tipte tedavilerin niteliklerini/etkiliklerini puanlamak
• Hastalıkların karakteristikleri
• Besin varlığı/kullanımı: Mevcuda karşılık ne kadarının kullanıldığı
• Sağlık/beslenme problemleri
• Besin tercihleri ve karakteristikleri
• Kredi kaynakları ve karakteristikleri
• Gelir kaynakları ve karakteristikleri
• Krediye ihtiyaç duyma nedenlerine (hastalık, cenaze,açlık vb.) karşılık kredi kaynakları (eş, kız kardeş, tefeci vb.)
• Sağlık/hastalık durumuna göre bölgeler
• Sağlık hizmetlerinin kullanım örüntüsü
• Servislerin sağlanması, ilaçların var olma durumu örüntüleri
• Gelir, besin sağlama ile ilişkili olarak zarar görme/zayıflık

Hangi Alanlarda Yararlı

·         Fiziksel şeyler yanında elle tutulmayan konulardaki değerler de dahil olmak üzere, analitik süreçlerin bir kısmı olarak

·         Halkın kendi analizleri, bilgiyi paylaşma vb.

·         Halkın öncelikler veya eylem seçenekleri konularındaki önceliklerini  belirleme ve ifade etmede

·         Kaynakların hedeflenmesi ve tahsis edilmesinde

Sıralama Matrisleri

• Konsültasyona ve tedaviye gidişte sıralama
• Karakteristikleri ve tedavileri ile bir hastalığın sıralanması

Hangi Alanlarda Yararlı

• Tartışma için gündem oluşturma, ihtiyaç ve önceliklerin katılımcı belirlenmesi
• Hizmetlerin nasıl geliştirilebileceğini öğrenme

Günlük Diyagramlar ve Akış Şemaları

• Bir hastalığın aşamalarını izlemek ve her aşamada alınan önlem
• Gelişme diyagramı- bir ticari ürünün etkileri
• Besin zinciri
• Aşılamadan sonra ne olur
• Mevsimlere ve besin varlığına göre sütten kesme uygulamalarının sırası
•  

Hangi Alanlarda Yararlı

• Süreçlerin analizi, eylemlerin, nedenlerin, seçimlerin ve potansiyel etkilerinin sıralanmasının analizi
• Kısa ve uzun dönem eylemlerin sıralanmasının planlanması
• Öncesinde ve sonrasında “ne olurdu” analizi, ne olduğunu ve ne olabileceğini anlamak için
• Değerlendirme

Chapatti (Pide) (venn) diyagramı

İngiltere’de “görüşme taşları” aile ilişkileri ile ilgili olarak bireyler için kullanılır. Pürüzlü, düzgün, yontulmuş, parçalanmış vb. taşlar kullanılır. Terapist önce kendi taşını belirler. Psikolojik problemlerin kişisel yorumlanması için çok yararlıdır. Topluluklarda grupların kendilerini ve diğerlerini nasıl gördüğünü ortaya çıkarmak için kullanılır.

·         Kurumlar ve bağlantıları

·         Bağlantılara ulaşabilme

·         Sosyal gruplar, anahtar kişiler

·         Sağlık hizmetleri kuruluşları, yerel sağlıkçılar (köyün içinde ve dışında), acil durumlarda kimin müdahale ettiği, kimin uzun süre çalıştığı

Hangi Alanlarda Yararlı

·         Çatışmaların belirlenmesi ve çözümü

·         Sağlık danışması ve tedavisini sağlayan kaynakların belirlenmesi

Örnek Olay Tarihleri

• Akut/uzun sürede iyileşen hastalıklar- cüzam hastalığı, tüberküloz vb. hastalıklarda tedavi, ne yapıldığı konusunda, neler olduğunu ortaya koymak
• Bölgedeki bir hastalığın tarihi
• Bir bireyde gelişmesi ve tedavisinin tarihi
• Belirli ailelerde bir kuraklığın ve sonraki etkilerinin tarihi
• Köylülerin bakış açısından proje örnek olaylarının tarihi
• Projelerde çalışan insanların statülerindeki değişiklikler
• Sözel otopsiler

Hangi Alanlarda Yararlı

• Yukarıdakiler konusunda öğrenmek
• Hastalıkların nasıl algılandığını iletmek
• Sözel olarak, kayıtlarla, video ile yöneticilere bildirmek

Varlıklılık/ Sağlıklılık Sıralaması

• Varlıklıklı veya sağlıklılık sıralaması
• Neyin sağlıklık olduğu/ kötü beslenmek olduğuna yönelik olarak sağlıklılık sıralaması (kriterler, karakteristikler)

Hangi Alanlarda Yararlı

• Hedef grup belirleme
• Örnekleme
• Değişik grupları karşılaştırma araştırması
• Hastalıkla sosyo-ekonomik durum, statü arasındaki korelasyonlar
• Refah/ iyi olma/sağlıklı olma açısından odak gruplar belirlemek

Zaman Grafikleri ve Trend Analizleri

• Çerçeve oluşturmak amacıyla olaylar hakkında zaman grafikleri oluşturmak
• Geçmişteki büyük değişikler
• Su taşımak, odun toplamak için kullanılan zamandaki trend
• Hastalıkların görülme sıklıkları
• Salgınların trendleri
• Hizmetlere ulaşmadaki trendler
• Çevredeki değişiklikler

Hangi Alanlarda Yararlı

·         Karşılıklı güven oluşturma

·         Önceki başarılar veya başarısızlıklarla ilgili fikir oluşturma

·         Halka neler olduğunu anlamlandırma ve analiz etme konusunda yardım etme

·         Çatışmaların çözümü

·         Odak grupları belirlemek

Odak Gruplar

• Harita yapma/model yapma
• Mevsimlik diyagramlar ve analizler
• Sağlık ve sağlık problemlerinin algılanması
• Matrisler
• Venn diyagramları

Hangi Alanlarda Yararlı

• En fakir, en zarar görmüş, kadın vb. homojen gruplar kurarak bilgilerini, algılamalarını, problemlerini, ihtiyaçlarını, tercihlerini, önceliklerini ifade etme ve analiz etme

Vücut Haritalama

• İnsanlar iç organlarının “haritalarını” çizerler veya diyagramını yaparlar

Hangi Alanlarda Yararlı

• Uygun programlara (örneğin aile planlaması) önderlik etmek amacıyla insanlara kendi vücutlarını nasıl algıladıkları göstermeleri mümkün olur

Yöntemlerin Kombinasyonu ve Ardı Ardına Kullanılması

Yöntemlerin kombinasyonu ve ardı ardına kullanılması güçlü etkiler yaratabilir. Örneğin;

• Harita/modelden sonra harita veya model üzerinde varlık/sağlık sıralaması
• Varlıklılık/sağlık sıralamasını takiben odak grup tartışması, bunu takiben de mevsimlik diyagramlar, gelişme diyagramları, matris sıralama ve puanlama, bütün bunları takiben de eylem için analizler

Tehlikeler

Pratik insanları dışlayabilir. Uzun listeler sıkıcı olabilir. Pratik insanları kısıtlar. Fakat bunlar bir mönüdür. Kesinlikle uygulanması gerekmiyor. Pratik insanlar ne istiyorlarsa seçebilirler, başlayabilirler, deneyebilirler, uyarlayabilirler, yenilik getirebilirler ve giderek daha iyi yapmasını öğrenebilirler.

·         Çabucak moda olması tehlikedir. Finansman sağlayan kuruluşların, devlet kuruluşlarının, büyük sivil toplum kuruluşlarının bazı katılımcı kırsal değerlendirme yaklaşım ve yöntemlerini çabukça geniş bir alanda uygulamak için kabul etmesi tehlikelidir. Yavaş öğrenmek, denemek ve test etmek, pratik insanlara gördüklerini yerel ihtiyaçlara ve koşullara uydurmaları ve yenilik getirmeleri, giderek başarı ve başarısızlıklarından öğrenmelerine izin vermek ve teşvik etmek daha iyidir.

Umutlar

·         Alanda çalışan pratik insanların bu yöntem ve kombinasyonlarını denemeleri, uyarlamaları, başkalarını bulmaları ve deneyimlerini paylaşmaları teşvik edilir.

·         Diyagram hazırlama ve sonra diyagramı tartışma gibi katılımcı yöntemler diğerlerinden daha az tecavüzkar ve daha az rahatsızlık verici olacaktır, böylelikle kırsal ve kentsel halkın kendi analizlerini güçlendirecek ve yöneticilere öncelikleri ve ihtiyaçları konusunda daha iyi iletişim  yapmalarına yardımcı olacaktır.

KATILIMCI YÖNTEMLERE İLİŞKİN; WEB SİTELERİ VE E- MAİL TARTIŞMA LİSTELERİYLE İLGİLİ BİLGİLER

                                                           Çeviri : Zir.Yük.Müh.Turan GENÇAY1

MYRADA

www.myrada.org

Myrada, Güney Hindistan’ın 3 eyaletinde kırsal kalkınma programları  yürüten ve aynı zamanda bölgedeki diğer 6 eyaletteki çalışmalara da destek veren bir sivil toplum kuruluşudur. Web sitesi; kendi toplumları içinde yerel halkın  ihtiyaçlarını belirleme, kapasitelerini geliştirmelerine yardım etmeye bir örgütün nasıl odaklanacağı   ile ilgili kaliteli bilgi sağlamaktadır. Bunu sağlamak için; MYRADA , katılımcı yöntemleri içeren, toplum merkezli kapsamlı uygulamalara, kapasite-geliştirme programları ile destek vermektedir. Son zamanlarda kırsal kalkınma ile ilgili bazı çalışmalarda olumlu sorgulama (Appreciative Inquary) yöntemi kullanmışlardır. Sitede kuruluşun yayınları da listelenmiştir.

IISD : International Institute for Sustainable Devolopment (Uluslararası Sürdürülebilir Gelişme Enstitüsü)

http://iisd.ca/ai

MYRADA’nın bir pilot projede uyguladığı, Olumlu Sorgulama Yöntemi hakkında daha fazla bilgi ile ilgileniyorsanız, IISD’nin web sitesine bakabilirsiniz. Bu site olumlu sorgulama prensipleri ve kalkınma bağlamında PRA (katılımcı kırsal değerlendirme) gibi diğer katılımcı yaklaşımlardan farklılıklarını ortaya koymaktadır. Benzer çalışmalar yürüten diğer organizasyonların web adresleri ile birlikte uzunca bir kaynakça listesi de bulunmaktadır. Ayrıca sitede katılımcı araştırma ile ilgili rapor ve dokümanlar tam metin olarak yayınlanmaktadır

Mosaic-net International

www.mosaic-net-intl.ca

Mosaic-net İnternational; Ottawa, Kanada’da bulunan özel bir danışmanlık firmasıdır. Firma; Latin Amerika, Afrika ve Asya’daki kuruluşlarla network yardımı ile çalışarak, kalkınma konularında çözümler sunmaktadır. Web sitesi katılımcı yöntemlere yönelik çalışmalar hakkında bilgiler içermektedir. Sitede katılımcı yöntemlerle ilgili elektronik makaleler mevcuttur. 

http://www.ids.ac.uk/ids/particip/

Bu site, İngiltere’deki Kalkınma Çalışmaları Enstitüsündeki  Katılım Grubunun sitesidir. Bu site, mevcut araştırma çalışmalarını, ağlar, son yayınlar,  PRA (katılımcı kırsal değerlendirme) okuma odası ve bilgi sağlama servisleri ile ilgili son haberleri içermektedir.

http://www.goshen.edu/soan/soan96l.htm

Bu site, öğrenciler ve uygulamacılara yönelik olup, Katılımcı Eylem Araştırması sitelerinin listesini içermektedir.

http://nt1.ids.ac.uk/eldis/pra/pra.htm

Eldis Katılım Rehberi,  on-line olarak katılım ile ilgili bilgi arayanlar için kapsamlı bilgi kaynağıdır. Tam metin dökümanları yanında, ülke özetleri, website listeleri, organizasyonlar, doküman listeleri,  bilgi kaynakları ve katılımcı yöntemlerle ilgili bağlantılar mevcuttur.

Participatory Learning and Action Update (Katılımcı Öğrenme ve Eylem Güncellemesi)

www.drc.org.nz - http://www.dev-zone.org/

Katılımcı Öğrenme ve Eylem Güncelleme, haberlerin, kaynak materyallerin ve katılımcı yaklaşımlar çevresinde meydana gelen olayların,  e-mail ile güncellenmesidir.

İletişim İçin : Development Resource Center, Level 5, PSA House, 11 Aurora Terrace,  PO Box 12440, Wellington, NEW ZELAND. TEL:+64 4 472 9549. FA:+64 4 496 9599, E-Mail : info@drc.org.nz

Universidad Nur : Biblioteca Virtual

http://www.nur.edu/41510/wp_m00c0.asp

Bolivya- Santa Cruz’daki Nur Üniversitesinin sanal kütüphanesinde katılım ve katılımcı yöntemlerle ilgilenenler için  çeşitli kitaplar bulunmaktadır. Bunlar Departmanto de Proyectos de investigacion y Desarrolla (DPID) bölümündedir. Web sitesi İspanyolca olup, belgeler İngilizce veya İspanyolca’dır.

ELDIS :  The  Gateway  to  Development  Information

(Kalkınma Enformasyonuna Giriş Yolu)

www.eldis.org

ELDIS,  on-line dokümanlar, veri tabanları, organizasyonların web siteleri, kütüphane listeleri, kaynakçalar ve e-mail tartışma listeleri, araştırma proje bilgileri, harita ve gazete kolleksiyonları ve bağlantıları vasıtasıyla ,  kalkınma ve çevre konuları üzerine bilgi kaynakları sunar. ELDIS’e  internet üzerinden erişim ücretsizdir.

ID21 : Communicating Development Research (Kalkınma Araştırma İletişimi)

www.id21.org

ID21, Britanya Uluslararası Kalkınma Bakanlığı tarafından desteklenen hızlı bir araştırma raporlama hizmetidir.  Politika yapanları ve arazideki kalkınma yöneticilerini en son ve en iyi İngiliz kalkınma araştırma sonuçları konusunda bilgi sahibi yapmayı amaçlar.

Partnerships On-line

www.partnerships.org.uk ve http://www.makingthenetwork.org/

Partnerships On-line,  Ingiltere ve Amerika’daki ağlar için on-line gruplar oluşturmaya adanmış bir sitedir. Site; çalışma gruplarında kullanılan çeşitli teknikler, oyunlar içermekte olup, on-line grup oluşturabilmek için çeşitli bilgiler ve yol haritaları sunar. Partnerhip Online e-mail listesi, katılım ve işbirliği yöntemlerinin gerçek hayatta yürütülüp yürütülemeyeceği konularını tartışır.

FAO Participation : Sharing our resources (Kaynaklarımızı paylaşma)

www.fao.org/Participation

Bu web sitesi,  Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütünün, Sürdürülebilir Yaşam ve Gıda Güvenliğini Desteklemede katılımcı Yaklaşım ve Yöntemler kullanılması ile ilgili informal çalışma grubunun (IWG-PA) sitesidir.  IWG-PA , katılım ve  sürdürülebilir yaşam ve gıda güvenliğinin bir araya geldiği ilişkilere odaklanan, organizasyon içindeki ve dışındaki ortaklarla paylaşan ve öğrenen;  benzer sektörler arasındaki ve çeşitli disiplinlerdeki işbirliğini teşvik eden bir  çalışma grubudur. Site, katılımcı araştırmalara ve organizasyonlara bağlantı sağlar ve   yayınlarını listeler.

PRGA: Participatory Research and Gender Analysis (Katılımcı Araştırma ve Toplumsal Cinsiyet Analizi)

www.prgaprogram.org

Teknolojik gelişim ve kurumsal yenilik için Katılımcı Araştırma veToplumsal Cinsiyet Analizi konuları üzerine,  Uluslararası Tarımsal Araştırma Programının (PRGA) danışma grubunun web sitesidir. PRGA programı , bitki besleme ile ürün ve doğal kaynakların yönetimiyle ilgili toplumsal cinsiyete duyarlı katılım araştırmaları üzerine, kurumsal yaklaşımlar ve kolaylaştırıcı yöntemler geliştirir ve tanıtır. Katılımcı Araştırma ve Toplumsal Cinsiyet Analizi konusunda önerilen referansları  sağlar. PRGA programı yayınlarına on-line olarak erişmek mümkündür.

British Counsil: Participation Page (Katılım Sayfası)

http://www.britcoun.org/governance/index.htm

Biritish Counsil’in bu sayfası, dokümanlar, veri tabanları ile dünyanın değişik  bölümlerindeki katılımcı yaklaşımlarla ilgili bilgilere nasıl sahip olunacağına dair bilgiler verir.

KATILIMCI YAKLAŞIMLAR KONUSUNDA BAZI YAYINLAR

Prof.Dr.Tayfun ÖZKAYA

1. Institute of Development Studies (IDS) kurumunun ücretsiz gönderdiği bazı çoğaltmalar (topic pacs)

Adres: Institute of Development Studies

                  Universitiy of Susex  

                  Brighton BN1 9RE

                  United Kingdom

      Bu çoğaltmaların (topic pacs) adları şöyle:

·         Introductory PRA Methodology Pack

·         Behavior and Attitues

·         Agriculture

·         Gender

·         PRA Methods

·         Institutionalisation of Participatory Approaches

·         Policy

·         Health

·         Sexual and Reproductive Health

·         Emergencies, Disasters and Refugees

·         Food Security

·         People and Parks

·         Fisheries

·         PRA with Children

·         Participatory Research: Ideas on the use of participatory approaches by post graduate students and others in final learning and reseach instituties

·         Micro Finance and Micro Enterprise Development

·          

2. Jules N. Pretty, Irene Guijt, Ian Scones, John Thompson, 1995, A Trainer’s Guide for Participatory Learning and Action, IIED, London (ISBN 1 899 825 00 2,  267 sayfa, 31.50 $)

Bu rehber araştırıcı, uygulayıcı, politika yapımcı, köylü veya eğitmen olan hem deneyimli hem de yeni eğiticilere diğerlerini eğitmede kullanacakları katılımcı yöntemler konusunda bilgi sağlamaktadır.

3. Robert Chambers, 2002, Participatory Workshops: A Sourcebook of 21 Sets of Ideas and Activities, Earthscan. (ISBN 1 85383 2, 242 sayfa, 8.95 £

Bu kaynak kitap katılımcı öğrenim ve değişim konusunda başkaları ile çalışan herkes içindir. Kolaylaştırıcılar, eğiticiler, öğretmenler ve sunuş yapanlar, paylaşmak ve öğretmek için workshop, sınıf ve diğer etkinlikler organize eden ve yöneten herkes için fikirler ve seçenekler sağlar.

4. Andrea Cornwall and Garett Pratt, 2003, Pathways to Participation: Reflections on PRA, ITDG Publications (ISBN 1 85339 2,  238 sayfa, 9.95 £)

20 ülkeden 32 uygulayıcı KKD’nin onlara ne ifade ettiğini açıklıyorlar ve deneyimlerini okuyucu ile paylaşıyorlar.

5. Davit Archer and Sara Cottingham, 1996, Reflect Mother Manuel- Regenerated Freirean Literacy Through Empowering Community Techniques, Actionaid, London. (ISBN 1 872502 44X, 278 sayfa)

Meşhur eğitimci Paola Freire’nin okuma- yazma eğitiminde kullandığı özgürleştirici eğitim yaklaşımını KKD yaklaşımı ile birleştiren eğitici bir kitap. Öğrenci-köylüler hem okuma yazma öğreniyorlar hem de kırsal, tarımsal sorunlarına çözüm buluyorlar.Yöntemler açıklamalı olarak veriliyor. Eğitimciler, tarımcılar, kırsal kalkınmacılar, sağlık çalışanları vb. Için yararlı bir eser.

6. Irene Guijt and Meera Kaul Shah, 1998, The Myth of Community: Gender Issues in Participatory Development, Intermediate Technology Publications, London. ( ISBN 1 85339 421 1, 320 sayfa, 8.95 £)

Toplumsal cinsiyet ve katılım konuları bu kitapta bir araya geliyor.

7. Andrea Cornwall and Alice Welbourne, 2002, Realizing Rights: Transforming Approaches to Sexual and Reproductive Well-being, Zed Books ( ISBN 1 85649 969 3, 336 sayfa, 15.95 £

Bu eserde Nijerya’da popüler tiyatrodan, İngiltere’de katılımcı araştırmaya, Kamboçya’da rol oynamadan, Zimbabwe’de üreme sağlığını görselleştirmeye kadar uygulanan bir çok teknikle cinsellik ve üremede sağlık haklarının nasıl topluma mal edileceği anlatılmaktadır.

TARIMSAL UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (TUAM)

 Tel ve faks: (232) 3390600

 Web Sitesi: http://www.tuam.ege.edu.tr

            Merkez tarihi             : Merkez köklerini, 1976’larda Ziraat Fakültesi bünyesinde kurulan “Tarımsal Yayım ve Haberleşme Merkezi”nde bulmaktadır. Merkez bu şekliyle 1988 yılında kurulmuştur.

            Amacı ve etkinlikleri : Merkezin temel amacı başta Ziraat Fakültesi olmak üzere, üretilmiş bulunan araştırma sonuçlarını ve bilgileri tarım sektörü ile kırsal kesime iletmek ve karşılığında bunlardan sorunları, fırsatları araştırmacılara aktararak dengeli ve hızlı tarımsal gelişme ve kırsal kalkınmaya katkıda bulunmaktır.

            Merkez bu amacını geliştirmek için katılımcı araştırma, katılımcı teknoloji geliştirme ve katılımcı yayım yöntemlerini uygular. Merkez bu gibi yenilikçi yaklaşımları pilot projelerle ve eğitim çalışmaları ile ilgili kurumlara yaymak görevini de üstlenmektedir. Bu çalışmalarda erkek çiftçiler yanında kırsal kadınların, tarım başta olmak üzere değişik alanlarda bilgilerle donatılarak güçlendirilmesi de amaçlanmaktadır. Bu çalışmaların sonuçları kitap ve broşürlerle Türkiye’ye yayılmaktadır. Konuyla ilgili dünya literatürü de merkezde toplanmaktadır.

            Merkezde çeşitli konularda teknik bülten ve broşürler çıkarılarak bütün Tarım İl Müdürlüklerine ve ilgili kurumlara gönderilmektedir. Bülten ve broşürler merkezin web sayfasında tam metin olarak konulmaktadır.

            Merkez özellikle Ege Bölgesi Tarım İl Müdürlükleri elemanlarına, sivil toplum kuruluşlarına başta yayım ve kırsal kalkınma yaklaşım ve teknikleri olmak üzere çeşitli konularda meslek içi eğitim kursları düzenlemektedir. Merkezde tarımsal kuruluşlar ve Kooperatiflerle işbirliği yaparak ortak veya üreticilere yönelik eğitim çalışmaları ve salon toplantıları düzenlemektedir.

            Merkezde tarımsal konularda çok sayıda video film ve slayt bulunmakta ve Ziraat Fakültesi ile Meslek Yüksek okulları öğrencilerinin derslerine katkı amacıyla gösterilmektedir.

            Merkez uzman ve elemanları Ziraat Fakültesi veya diğer kuruluşlarca yürütülen veya desteklenen araştırma çalışmalarına katılmaktadırlar. Merkez bu çalışmalarda katılımcı araştırma ve uygulama yönünde katkılarda bulunmaktadır.

            Merkezde bir profesör, ikisi kısmi zamanlı üç uzman, bir tekniker ve bir teknisyen görev yapmaktadır.

Sahibi       : Merkez adına Prof.Dr.Tayfun ÖZKAYA

E-Mail      : tayfun.ozkaya@ege.edu.tr

Editör       : Zir.Yük.Müh.Turan GENÇAY

E-Mail      :  tgencay@ege.edu.tr

Tarımda Yeni teknolojiler konusundaki CD' lerimizi görmek isterseniz burayı tıklayınız