|
05.01.2009
İyi Bir Meyve Bahçesi Nasıl
Olmalıdır?
Türkiye
meyve sebze üretiminde dünya çapında oldukça iyi bir noktada.
Türkiye, dünya meyve sebze üretiminin % 3 ' ünü yapıyor. Buna göre
en son 2004 yılı verilerine göre Çin, Hindistan, ABD, Brezilya,
İtalya' nın ardından dünya altıncısı. Brezilya, İtalya ve Türkiye
birbirlerine çok yakın. Beşinci olan İtalya' nın üretimi son zamanlarda
azalırken, Türkiye' nin üretimi ise düzensiz de olsa artıyor. Bu
durumda uygun planlama ve uygulamalarla önümüzdeki 10 yıl içerisinde
dördüncülüğe, hatta belki bir sonraki dönemde ABD' yi koltuğundan
ederek üçüncülüğe oturmak hayal değil.1
Ancak
bunu gerçekleştirmek için mevcut düzensiz yapıyı en azından üretim
bazında profesyonelleştirmemiz gerekiyor.
Üretimde gelişme için olmazsa olmazların şunlar olduğunu
düşünüyorum:
-
Bilimsel gelişmelerin kolayca adapte edilebildiği,
-
Standardize edildiği için eksikler ve hataların kolayca tespit
edilebildiği,
-
Üretimle ilgili kararların ortak akıl ve bilimsel gelişmeler
ışığında alındığı,
-
Sürekli sürdürülebilir gelişimin ana felsefeyi teşkil ettiği bir
üretim.
Bu
bağlamda iyi bir meyve bahçesi şöyle olmalıdır 2:
1- Bitki Koruma Ürünlerinin Kullanımı
Örneğin
organik üretim yapıyorsak "asla kullanılmaz" ya da "sadece
yönetmelikte izin verilenler kullanılır ve zamanla oranlar şöyle
şöyle azaltılır" ya da konvansiyonel üretim için "zararlı ve
hastalıklar izlenir, tüm önlemlere rağmen başarılı olunamıyorsa
kimyasal mücadele yapılır" gibi.
Bu
politikada hedefler olmalı ve bu hedeflere ulaşılmaya
çalışılmalıdır.
-
Müşteri onayı: Kullanılan ilaçlar, ürünlerimizi
satacağımız potansiyel müşterilerin onay vermeyeceği ilaçlar
olmamalıdır.
-
İzlenebilirlik: İzlenebilirlik sistemi kurulmalı ve
çiftliğimizden gönderdiğimiz ürünler bir sorun çıkması halinde
geriye dönük izlenebilmelidir. Böylece nerede hata yapıldığı
öğrenilerek düzeltmek mümkün olur.
-
Kayıt: İzlenebilirlik ve sürekli gelişim için
ilaçlama ile ilgili kayıtlar düzenli olarak tutulmalı ve
saklanmalıdır.
-
EZE: Bitki koruma ile ilgili eşikler belirlenmelidir
(Araştırınız: ekonomik zarar eşiği, EZE). Böylece zararlı ve
hastalıkları izleyebilir, hangi noktada müdahale edeceğimizi
tespit edebiliriz.
-
Depo: Bir ilaç deposu mutlaka olmalıdır. Bu depo
uluslararası yaş meyve sebze standartlarında istenen özelliklere
sahip olmalıdır (bakınız: Globalgap Standardı 3)
Bu depo
sağlam, ısı değişimlerine dayanıklı, temiz, sızdırmaz,
havalandırmalı yapıda olmalı; işletmenin kimyasal deposu olarak
kullanılmalıdır. Buraya giren çıkan kimyasalların envanteri
tutulmalıdır.
-
Kalibrasyon: Bitki koruma ürünleri uygulama
ekipmanlarının düzenli bakımı ve kalibrasyon doğrulaması
yapılmalıdır. Aksi halde yapılan faaliyetlerin işe yarayacağına
hiç bir zaman emin olunamaz ve tüm çabalar boşa gidebilir. Bu
durum maalesef çevresel yıkımı da beraberinde getirir.
-
Eğitim: Her işletme teknik işlemlerini mutlaka, en az
2 yıl resmi tarım eğitimi almış bir kişi güdümünde yürütmelidir.
İlaç uygulayanlar bu kişiden veya bu özelliklere sahip başka bir
uygun kişiden konuyla ilgili en az 2 günlük uygulama eğitimi almış
olmalıdır. Eğitimin anlaşılıp anlaşılmadığı kontrol edilmeli,
bilgileri tazelemek ve yeni gelişmeleri benimsemek için
eğitimler tekrarlanmalıdır.
-
İzleme ve mücadele: Hastalık ve zararlılar tuzak,
feromonlu cezbediciler gibi sistemlerle izlenmeli ve mümkün olduğunca mücadele
fiziksel ve biyolojik olarak yapılmalı; kimyasal mücadele son
çare olmalıdır.
-
İlaç Tavsiyesi: Kimyasal mücadele yapılacak ise, ilaç
tavsiyesi bu çiftliğin teknik sorumlusu olan en az 2 yıl resmi
tarım eğitimi almış bir kişi tarafından yazılı olarak yapılmalı,
uygulamadan sonra da yapılan uygulama kaydedilmeli ve kayıtlar
saklanmalıdır. Böylece tavsiyenin doğruluğu, yapılan uygulamanın
uygunluğu denetlenip hata varsa düzeltilebilir.
-
Harita: Çiftliğin, önemli yer ve süreçlerini açıklayan,
üzerinde bolca işaret olan renkli ve anlaşılabilir bir haritası
olmalıdır. Tercihen bu harita A0 boyutlarında büyültülüp
herkesin kullanımını sağlayabilecek merkezi bir yere
asılmalıdır. Böylece tüm faaliyetler ve uygulamalarda tarifler
yerine gerçek verilerle konuşulabilir ve hatalar en aza iner.
-
Giysi: Bitki koruma ürünleri, uygun koruma giysileri giyilerek uygulanmalıdır (örneğin: Gözlük, maske,
tulum, çizme).
2- Gübrelerin Kullanımı
Örneğin
organik üretim yapıyorsak "sadece yönetmelikte izin verilen gübreler
kullanılır" ya da konvansiyonel üretim için "bitki ihtiyaçları
analizler ve araştırmalarla tespit edilir, bilimsel yöntemlerle
uygulamalar yapılır" gibi.
Bu
politikada hedefler olmalı ve bu hedeflere ulaşılmaya
çalışılmalıdır.
-
Analiz ve Hesaplama: Bitkilere verilecek gübreyi
tahmin etmek için düzenli toprak, yaprak, besin solüsyonu ve
organik madde analizleri yürütülmeli; hesaplamalar yapılarak
sürekli iyileşen şekilde gübreleme faaliyetleri sürdürülmelidir.
-
Kayıt: İzlenebilirlik, kirliliği önleme ve sürekli gelişim için
gübreleme ile ilgili kayıtlar düzenli olarak tutulmalı ve
saklanmalıdır.
-
Gübre Tavsiyesi: Gübre uygulaması yapılacak ise,
gübre tavsiyesi bu çiftliğin teknik sorumlusu olan en az 2 yıl resmi
tarım eğitimi almış bir kişi tarafından yazılı olarak yapılmalı,
uygulamadan sonra da yapılan uygulama kaydedilmeli ve kayıtlar
saklanmalıdır. Böylece tavsiyenin doğruluğu, yapılan uygulamanın
uygunluğu denetlenip hata varsa düzeltilebilir. Teknik sorumlu
tavsiyeyi analiz ve hesaplamalar sonucu oluşturmalı, konu
üzerine çalışmalıdır.
-
Gübre Ağır Metal İçeriği: Satın alınan inorganik
gübrelerin ağır metal içerikleri (en azından kurşun, kadmiyum
ve cıva) bilinmelidir. Bu amaçla bayilerden broşür veya gübre
üreticisinden detaylı içerik bilgisi istenebilir. Bu olmuyorsa
gübreler analiz ettirilir. Gübre içerisindeki ağır metal içeriği
bitki besleme, toprak ve çevre kirliliği açısından çok
önemlidir. Belli bir ağır metali çokça içeren bir gübreden ya
vazgeçilmeli, ya da başka marka veya yapıdaki gübrelerle
değiştirilmeye çalışılmalıdır.
-
Depo: Bir gübre deposu olmalıdır. Gerekirse ilaç ve
gübre deposu olarak tek depo kullanılabilir. Ancak bu durumda
ilaçlar kilitli ve sızdırmaz, tercihen çelik bir dolapta
saklanmalıdır. Bu depo
uluslararası yaş meyve sebze standartlarında istenen özelliklere
sahip olmalıdır (bakınız: Globalgap Standardı 3)
3- Kirlilik Önleme
Bu
politikada hedefler olmalı ve bu hedeflere ulaşılmaya
çalışılmalıdır.
4- İnsan Sağlığının Korunması
Bu
politikada hedefler olmalı ve bu hedeflere ulaşılmaya
çalışılmalıdır.
-
Analiz: Üretilen ürünlerde sürekli kalıntı analizleri
yapılmalı ve bu analizler bir risk değerlendirme çerçevesinde
geliştirilerek kalıntı riski en aza indirilmelidir. Analizlerin
yapıldığı laboratuvar ISO 17025 veya eşdeğer bir standarda
akredite olmalıdır.
-
Temizlik: Çiftlikteki özellikle mutfak, tuvalet gibi
alanların düzenli temizlik ve bakımı yapılmalı; buralar bir form
ile takip ve kontrol edilmelidir.
-
Hijyen Eğitimi: Tüm çalışanlar hijyen ve gıda
ürünleri ile temas konusunda bir uzmandan eğitim almalıdır.
-
İlk Yardım Eğitimi: Çiftlikte resmi bir kurumdan
onaylı, çalışan her 50 kişi için en az 1 adet ilk yardım
eğitimli kişi olmalıdır. Bu eğitim sadece ilk yardım konusunda
alınmış (ehliyet kursunda alınan eğitim geçerli değildir) ve her
5 yılda bir yenilenmiş olmalıdır. Eğer, örneğin yoğun hasat
zamanı 50 kişiden fazla kişi çiftlikte çalışıyor ise ilk yardım
eğitimi almış kişi sayısı arttırılmalıdır.
-
Araç, Alet ve Ekipman Kullanım Eğitimi: Çiftlikteki
karmaşık alet ve ekipmanların kullanımı konusunda kullanıcılar
eğitim almış olmalıdır.
-
İlk Yardım Çantası ve Yangın Tüpü: Çiftlikte ve işin
yapıldığı her yerde uygun durumda ve yeterli bir ilk yardım
çantası ve yangın tüpü olmalıdır.
-
Uyarı İşaretleri: Çiftlikte kontroller ve işlemler
sonucu ihtiyaç görülen her yere uyarı işaretleri ve
bilgilendirme panoları konulmalıdır. (Örneğin bir kuyu girişi,
ilaç deposu kapısı, elektrik direği vb.)
-
Sağlık Kontrolü: Çalışanlar düzenli sağlık
kontrollerinden geçmelidir. Özellikle yapılan çiftçilik
faaliyetlerindeki en büyük sağlık riski olan tarım ilaçlarının
yine özellikle bunları uygulayanlara zarar verip vermediğini
öğrenebilmek için her yıl en az bir kez "kolinesteraz enzim
tayini" yapılmalıdır. Bu tayin polikliniklere kan örneği
vererek bir günde yaptırılabilen ucuz bir tahlildir. Analiz
sonucu ilaçtan
etkilenmiş olduğu tespit edilen bireyler ilaçlamayı bırakmalı ve tedavi olmalıdır.
-
Bahçeye Giriş: İlaçlamadan sonra bahçeye normal
insanlar 24 saat, gebe bayanlar en az 48 saat sonra girmelidir.
5- Enerji, Su ve Diğer Doğal Kaynakların Kullanımı
Bu
politikada hedefler olmalı ve bu hedeflere ulaşılmaya
çalışılmalıdır.
-
Enerji Değerlendirme: Çiftçilik faaliyetlerinde
önemli derecede enerji tüketen araç, alet ve cihazların
tüketimleri takip edilip izlenmeli ve böylece anormalliklerin
önüne geçilmelidir. Örneğin traktörün mazotu, damlama sulama
sisteminin elektrik harcaması. Eğer 2007 yılında 5 birim mazot
harcadıysak ve 2008' de aynı işleri yapmış olmamıza rağmen 10
birim mazot harcadıysak traktörün bakımında bir sorun olabilir
ya da traktör artık fazla eskimiş olabilir. Bu konuda enerjinin
fiyatı değil, miktarı göz önüne alınmalıdır.
-
Bakım ve Kontrol: Çiftlikteki tüm alet ve
ekipmanların düzenli bakım ve kontrolleri planlanmalı ve plana
uygun bakımlar yapılmalı, kayıtlar saklanmalıdır.
-
Su İhtiyacı Tahmin: Bitkilerin su ihtiyacını tahmin
eden sistemler kurulmalıdır. Örneğin nemölçer, iklim istasyonu,
yağış ölçer gibi aletlerden alınan bilgiler ile bitkilere hangi
dönem ne kadar su verileceği hesaplanmalı; böylece gereğinden
fazla ya da eksik su vermenin önüne geçilmelidir.
-
Sulama Sistemi: Bahçede en uygun sulama sistemi
olmalıdır. Bu amaçla salma sulamadan kaçınılmalı; teknik olarak
hangi sistem mantıklı ise (damlama, yağmurlama, mini yağmurlama,
merkez eksen vb.) o uygulanmalıdır.
6- Geri Dönüşüm ve Malzemelerin Yeniden Kullanımı
Bu
politikada hedefler olmalı ve bu hedeflere ulaşılmaya
çalışılmalıdır.
-
Atık Tanımlama: Çiftçilik faaliyetlerimiz sonucu tüm
tarımsal ve kentsel atıklar tanımlanmalı ve bunların en iyi ne
yapılacağı (geri dönüşüm, yakma, hurdacıya verme vb.)
planlanmalı ve uygulanmalıdır.
-
Atık Depolama: Atıklar için bir depolama alanı, uygun
çöpler olmalı ve bunlar en uygun en çevreci şekilde bertaraf
edilmelidir.
7- Doğal Hayat, Çevre Koruma ve Geliştirme
Bu
politikada hedefler olmalı ve bu hedeflere ulaşılmaya
çalışılmalıdır.
-
Sınıflandırma: Çiftlik, çevre duyarlılığına göre
sınıflandırılmalı (en az 3 sınıf); dönemsel olarak daha üst
sınıfa geçmek hedeflenmelidir. Örneğin salma sulama yapan, atık
kontrolü yapmayan, ilaçları ve gübrelemeyi takip etmeyen bir
çiftlik üçüncü sınıf; bunlar konusunda hassas olan ve duyarlı
uygulamalar yapan bir çiftlik
ikinci sınıf; ikinci sınıf işler yanı sıra çevre koruma ve doğal
hayatı geliştirme konusunda ilave çabalar (örneğin çevre
örgütlerine üyelik, yabani hayvanlar için yuvalar kurmak, su ve
yem vermek vb.) sarf eden bir çiftlik birinci sınıf olabilir.
Son Söz
İşte
değerli dostlar. Yukarıda, bir meyve bahçesinde, bir tarım
işletmesinde profesyonel anlamda yapılması gerekenleri yazdım. Bunların birçoğu
karlılığı doğrudan etkileyen hususlar olduğu gibi bir kısmı da insan
sağlığı ve çevre konusunda olmazsa olmazlardan oluşuyor.
Belki
sadece karlılık ile ilgili olanları alıp uygulamayı seçmek cazip
gelecek. Ancak bilmeliyiz ki geleceğin tarımı için yukarıda
anlattıklarım asgari gerekliliklerdir.
Yazımın
başında açıkladığım gibi daha iyi, daha verimli, daha karlı ama en
önemlisi hem kendimiz hem de çevremiz için sürdürülebilir tarım
yapmak istiyorsak, yukarıdakilerin tümünü ve hatta fazlasını
uygulamamız gerekir.
Bugün
yapacağımız, başlayacağımız uygun ve doğru faaliyetler; gelecekte
bugün şikayetçisi olduğumuz birçok hususta ilgili iyileşmeler
sağlayacaktır.
Samuel
Johnson' un dediği gibi:
"Geleceği satın alabilecek tek şey, bugündür."
En derin saygılarımla.
Hakan Ozan Erzincanlı
Ziraat Yüksek Mühendisi
www.tarimsal.com
1
http://www.tarimsal.com/makaleler/aclik_tehlikesinin_neresindeyiz.htm
2 Tesco
Nature´s Choice Scheme
3
http://www.globalgap.org/cms/front_content.php?idart=264 |
