07.08.2009

 

Sürdürülebilir Tarım Yöntemleri ve Bir Çiftçi Örneği

Son yıllarda küresel ısınmayla birlikte çevre kirliliğinin artması, yanlış ve bilinçsiz uygulamalarla toprakların elden çıkarılması, biyoçeşitliliğin azalması ve gelecek nesillere bozulmamış toprakların bırakılması gerekliliği sürdürülebilir tarımın önemini bir kat daha artırmıştır. Buradan yola çıkarak sürdürülebilir teknikleri başarıyla uygulayan Amerika’nın Pensilvenya Eyaleti Lancaster şehrindeki bir çiftçinin başarılarını sizlere aktararak “sürdürülebilir tarım” hakkında bilgi paylaşımında bulunmak istiyorum. 

Yazımızın kahramanı Steve Groff isimli önder bir çiftçi. Steve Groff sahip olduğu topraklarda çiftçilik yapan üçüncü nesil bir çiftçi. Çiftliğinde eşi ve çocukları da üretime aktif olarak katılmaktadır. Groff ve ailesi domates, balkabağı, süt mısırı, silajlık mısır, soya fasulyesi, buğday ve bazı yem bitkilerini yetiştirmektedir. Arazisinin büyüklüğü yaklaşık 800 dönüm. Çiftliğinde aynı zamanda et üretimine yönelik sığır yetiştiriciliği de yapmaktadır. Tarlaları eğimi %3 ile %17 arasında değişen tepelik alanlarda bulunmaktadır. Çiftçinin işlemesiz tarıma geçmesinin en büyük nedeni, her yıl tonlarca toprağının erozyonla beraber elinden kayıp gitmense dur demek ve sahip olduğu toprakları kendisinden sonraki nesillere verimli bir şekilde aktarmaktır. Bu amaçla 1980’lerin başında tarlalarını sürmekten vazgeçmeye başlamış, sonraları toprağı korumanın diğer bir yolu olan örtü bitkisi (yem bitkileri gibi bitki çeşitlerinin para kazanmak veya yem elde etmek amacıyla değil sadece toprağın yüzeyinde örtü tabakası oluşturarak onu  korumak amacıyla ekilmesi) kullanımına geçmiş ve verimliliği artırmak için de etkili münavebeler uygulamaya başlamıştır. Bazı tarlalarına neredeyse 30 senedir ekme haricinde hiçbir toprak işleme aleti girmemiştir. Pensilvanya’daki üniversite ve araştırma enstitüleri tarafından yürütülen çeşitli araştırma projelerinde yer almış, “ABD Sürdürülebilir Tarım Araştırma ve Eğitim Programı (SARE)” na katılarak sürdürülebilir çiftçi öğreticisi seçilmiştir. Steve Groff gerçekleştirdiği başarılı tarım faaliyetleri nedeniyle 1998’de “Temiz Su Kaynakları Ödülü” ve Lancaster Şehri Koruma Bölgesi Ödülü”, 1999 da “Sıfır İşlemeli Tarım Buluşçusu Ödülü”, 2001’de de “Pensilvanya Sürdürülebilir Tarım Önderliği Ödülü” nü kazanmıştır. Şimdi de tarla günleri düzenlemek, yayım ve eğitim projeleri hazırlamak, konferans, sempozyum ve toplantılara katılmak suretiyle ülke ve dünya çapında tecrübelerini çiftçilere aktarmaktadır.

Steve Groff, topraklarında işlemesiz tarım (toprağı ekim haricinde hiç işlememek, sıfır işleme) yapmak, örtü bitkisi kullanmak ve etkin münavebe uygulamak suretiyle, tarlalarındaki erozyonu önlemiş, toprak yapısı ve besin madde içeriğinin iyileşmesini sağlamıştır. Yabancı ot ilacı (herbisit), böcek ilacı (pestisit) ve yapay gübre gibi girdilerde önemli oranda tasarruf sağlamış, yetiştirdiği ürünlerin verimini de artırmıştır. Üstelik bunları gerçekleştirirken de toprak işlemesinden doğan masrafları azaltmış, çevre kirliliğini önlemiş, kaliteli ürün hasat etmiş ve daha da önemlisi kendisinden sonra aynı topraklarda çiftçilik yapacaklara tükenmemiş bir toprak bırakmıştır.

Steve Groff kendi tarım sistemini “Daimi Örtü Bitkisiyle Yetiştiricilik Sistemi” olarak tanımlamaktadır. Bu sistemde toprak hiçbir zaman boş bırakılmamakta ve kesinlikle sürülmemektedir. Sistemin üç ana öğesini sıfır işleme, örtü bitkisi ve etkin münavebe oluşturmaktadır. Bu öğelerin tek başına istenilen başarıyı sağlamadığı, ancak kombine bir şekilde kullanılmasıyla başarının tam sağlanabileceğini söyleyen Pensilvenyalı çiftçi, karlılığın artırılması, toprak ve su kalitesinin iyileştirilerek korunması, pestisit kullanımının azaltılması için bunların şart olduğunu vurgulamaktadır. Sistem, toprakta sürekli bitki örtüsünün bulundurulması sayesinde erozyonun önlenmesi, biyolojik canlılığının sürdürülmesi, yabancı ot ve zararlıların baskılanması, yavaş yavaş çürüme yoluyla toprağa besin maddesi sağlanması, azotu bağlayabilen bitkilerin örtü bitkisi olarak seçilmesiyle havadan toprağa azot bağlanması esasına dayanmaktadır. Bütün sebze ve tahıl çeşitleri örtü bitkilerinin oluşturduğu canlı maçlın (malç: ürünün kalitesi ve miktarını arttırmak, erkenciliği sağlamak için toprak yüzeyinin organik veya inorganik maddelerle örtülerek kaplanması) içine ekilebilmekte ve dikilebilmektedir.

Groff, 1980’den beri sürdürülebilir tarımla uğraşıyordu. Toprakları erozyona oldukça açıktı ve her yıl 14 ton toprak ve organik maddeyi erozyonla kaybetmekteydi. O yıl toprağa hiç işlemeden ekim yapabilen bir makineyi kiralayarak küçük bir alana mısır ekti. Bundan 2 yıl sonra da kendi makinesini satın aldı. Groff, birçok çiftçi gibi kendisinin de bu radikal değişikliği yaparken çok da emin olmadığını ve birçok zorluklarla karşılacağını önceden tahmin ediyordu:

 “Kafamda çok fazla şey oluşmamıştı. Babama bu fikri kabul ettirmek çok zordu. İnsanları alışkanlıklarından vazgeçirmek oldukça güçtü. Toprağa ekim yapmakta uygun ekipmana sahip değildim. Sıfır işlemeli tarlaya ekim yapmaya başladığımdan  4 sene sonra 1986’da ekim makinesinin toprağa çok az battığını fark ettiğimde çok endişelendim. Toprağın zamanla daha da sertleşeceğini ve daha zor ekim yapacağımı düşünüyordum. Fakat sürpriz bir şekilde bunun tersi oldu. Diğer insanların tarlada neler yaptığımı anlamalarının güç olacağını kafamda canlandırdım. Sonra, toprak ve organik madde kaybını azaltmanın yanında toprakta daha büyük bir şeylerin gerçekleştiğinin farkına vardım. Toprağın yapısını değiştirdiğimi anladım. Ilık ve hafif yağmurlu bir havada tarlaların yanındaki yoldan arabayla geçerken tarlalarımın üzerinde olup biten bir şeyler dikkatimi çekti. Ne görsem beğenirsiniz? Tarlanın yüzeyi solucanlarla doluydu ve bu küçük yaratıklar bitki artıklarını sürükleyerek toprak yarıkları içine çekiyorlardı. Tarlasını sürerek işleyen komşumun tarlasının yanından geçerken baktım hiç solucan yoktu. Bu bile toprakta olup biten her şeyi açıklıyordu. Artık bu saatten sonra geriye dönüş yapmaya hiç niyetim yoktu. Eşimle beraber, mısırda olduğu gibi, soyayı, buğdayı, domatesi, balkabağını, yoncayı da artık bu sisteme göre yetiştirmeye karar verdik. Yoncayı ilk defa sıfır işlemeli tarlada yetiştirdiğimiz zaman en yüksek kaliteli ürünü ve en yüksek verimi elde ettik”.

Bu çiftçinin kurduğu çiftçilik sistemi açıkça diğer çiftçilik sistemlerine meydan okumaktadır. Çiftçi bu sistemde topraklarının organik madde içeriğinin yükseldiğini, biyolojik kütlenin üç katına, toprak agregat stabilitesinin (agregat stabilitesi: faktörlerin etkisi ile topraktaki taneciklerin bir araya gelerek gruplaşması )de dört katına çıktığını ve ürün verimlerinde artış olduğunu tespit etmiştir. Groff, bu yöntemle ilgilenen çiftçilere, öncelikle küçük alanda denemeye başlamalarını, sistemin her yönünü iyice öğrendikten sonra bunu daha büyük alana yaymalarını öğüt vererek şunları söylüyor:

 “Çiftçiliği bu şekilde yapmanın birçok tekniği ve yöntemi vardır. Sistemi hemen anlayamayabilir ya da çeşitli zorluklarla karşılaşabilirsiniz. Ama ikinci senenin sonunda bu zorlukların nasıl üstesinden geleceğinizi öğrenirsiniz. En büyük mesele sistemin niçin ve nasıl çalıştığının bilinmesidir. Bu sistemin başarılı olması iyi yönetim gerektirir. Çiftçilerin topraklarının özelliklerini çok iyi bilmeleri, bu topraklarda ve bulundukları bölge şartlarında yetiştirebilecekleri örtü bitkisi seçimini iyi yapmaları gerekmektedir. Bu iş biraz sabır gerektirir. Birçok yetiştirici kendi topraklarına adapte olmuş örtü bitkilerini tespit edip başarıyla kullanmaktadır”.

Steve Groff’un benimsediği ve topraklarına göre en uygun rotasyon (münavebeli ekim sırası) programı: mısır, soya, sebze, mısır + alfalfa. Tarlaya sebze ekilecekse güzün tüylü fiğ ve çavdar tohumları örtü bitkisi olarak ekilmektedir. Baharda örtü bitkisi mekanik olarak silindirlenmekte, ihtiyaç varsa yabancı ot ilacı kullanılmaktadır. Groff örtü bitkisi  farklı köklenme hareketlerinin de birbirini tamamladığına inanmakta.

Sıfır işlemeli domatesler?

Sıfır işlemeli tarım yapmak sebzelerde de mümkün müydü? İlk önceleri bir fikrim yoktu. 1993’te Abdul Baki adlı bir araştırıcıdan tüylü fiğin içine ekilen domates tarlasında patates böceğinin azaldığını ve erken yanıklığın geciktiğini işitmiştim. İlk olarak iki dönümlük bir alana domates diktik ve gerçekten de bir potansiyel olduğunu gördük. İkinci yıl 20 dönümlük bir alanda test ettiğimizde, verimin %10 arttığını ve hastalık ve zararlılara daha az rastlandığını tespit ettik. 1996’ya kadar 320 dönümlük sebze arazimizin tamamını sıfır işlemeliye çevirdik. Burada tüylü fiğ bize çok başarı sağladı.

Sürekli örtü bitkisi kullanımı 

1990’lı yıllarda tüylü fiğ ve çavdar ekerek daimi örtü bitkisi sistemine tamamen geçtik. Domates ve balkabağında büyük başarı sağladık. Şu anda bölgemdeki çiftçilere ve araştırmacılara yönelik birçok konuşma yapıyorum. Her zaman üzerinde durduğum nokta sıfır işlemeli uygulamanın tek başına sihirli değnek olmadığı. Başarımızda yukarıda bahsedilen 3 ana unsurun da eşit payı vardı. Bu uygulamalarla daha yüksek kar, zenginleştirilmiş toprak kalitesi ve zirai ilaç kullanımının azaltılmasını sağladık ve zirai ilaçların yerine kullanılabilecek yöntemleri uyguladık.

Başarının ekonomik açıdan değerlendirmesi

İşlemesiz tarımda işlemeli tarıma göre daha düşük olan giderler bizim daha fazla kar elde etmemizi sağladı. Sıfır işlemeli alana domates ekiminden dönüm başına 170 $ tasarruf ettik. Plastik malçı kullanmayarak -çünkü örtü bitkileri canlı malç yerine geçmekteydi-  zamandan, işlemlerden ve sarf malzemelerinden hemen hemen dönüm başına 125 $ gelir sağladık. Verim %10 arttı. Üstelik tarlalarımdaki erozyon kontrolü, toprak kalitesi ve organik madde içeriği de iyileştirilmiş oldu. 1980’de topraklarımın organik madde içeriği  %2.7 iken şimdi 4.8.  Erozyonla toprak kaybı 14 ton iken birdenbire sıfıra indi. Toprak agregat stabilitesi, işlenen tarlalarda %16 iken, 10 yılı aşkın süredir işlenmeyen tarlalarda %67’ye ulaştı.  İhtiyaç duyduğumuz pestisit miktarı yarı yarıya azaldı. Fungusit ve insektisit giderleri dönüm başına 50 $ dan 20 $ a düştü. Sistemin çalışması için sık, kalın örtücü bir bitki malçını kullanmamızın şart olduğunu öğrendik. Kullandığımız örtü bitkileri, patates böceğinin sevmediği bitkiler olduğu için bu zararlıyı baskılamada faydası oldu. Mısır ve soyada yabancı ot ilacı giderleri dönüm başına 6 $’dan 4.5 $’a düştü. Örtü bitkisi uygulaması toprağın besin madde içeriğini artırdığından çavdar/fiğ uygulamasından sonra dönüm başına yaklaşık 6 kg, başına fiğ kullanımından sonra ise yaklaşık 9 kg’lık bir gübre uygulaması yeterli olmuştur.

Örtü bitkisini silindirlemek

Benim favori karışım oranı dönüm başına 3/3.5 kg’lık  tüylü fiğ / çavdar  karışımıdır. Fiğ tohumu biraz pahalı olduğundan  kendi kullanımım için gerekli olan tohumu kendim üretiyorum ve yılda 1800 kg da satıyorum.

Tüylü fiğ/çavdar karışımını Eylül ayından Ekim ayının başlarına kadar, ilk donlardan 1 hafta 10 gün öncesinde bitecek şekilde ekiyorum. Ekim sırasında genellikle bunu buğday ve süt mısırı izliyor.  Çavdarlar 125 cm uzunluğa geldiğinde -yaklaşık olarak Mayıs’ın 10’una denk geliyor- fiğ/çavdar karışımını sığır gübresi ezme aracı ile silindirliyorum. Mısır saplarını ezip parçalamak için dizayn edilmiş biçme makinesine benzer kesici parçalayıcı bıçakları olan bir makine kullanıyorum. Arkada ve önde 4 silindiri ve  8 bıçağı bulunuyor. Bu takımı 1996’da satın aldık ve kayalıklı topraklarda biraz daha esnek olsun diye modifiye ettik. Sarılmaları önlemek için sıyırıcı demirler ilave ettik. Son 7 yıldır tamamen denendi. Örtü bitkisinin çok iyi gelişip toprak üzerinde kalın bir tabaka oluşturduğu zamanlarda yabancı ot ilacını hiç kullanmadığımız da oldu. Eğer silindirlemeyi 60-70 cm boyundan önce yapıyorsak esas ürünün ekiminden 3 gün önce ilaç uygulamaya ihtiyaç duyuyoruz.

Amerika’da örtü bitkisi kullanan çiftçilerin önderi durumunda olan Steve Groff dur durak tanımıyor. Sürekli değişik bitkileri deneyerek nasıl daha fazla fayda sağlanabileceğini tespit etmeye çalışıyor. Bu denemelerden turp bitkisi üzerinde çok durmuş ve diğer bitkilerle ekim yapmıştır. Elde ettiği sonuç çok memnun edici olmuştur. Steve Groff turp bitkisinin adeta pulluğun toprağı sürerek kabarttığı görevi yerine getirdiğini vurgulamaktadır. Turp bitkisi hiç mazot ve ekipman kullanmadan biyolojik yolla kökleriyle toprakta havalandırma kanalları açmakta, yabancı otları baskılamakta, solucanları cezbeden muhteşem bir bitkidir.

Steve Groff organik tarım yapan çiftçilerle karıştırılmaması gerektiğini, kendisinin pestisitlere daha az ihtiyaç gösteren, verimliliğin arttırıldığı sürdürülebilir tarımı yaptığını  özellikle belirtmektedir:

“Yetiştirdiğiniz ürün ne olursa olsun, temel kavramlar iyi anlaşıldığı ve doğru ekipmanlar kullanıldığı zaman, sıfır işlemeli tarım çok kolaylaşmaktadır. Karlılığınızın artmasının yanında çevreyle barışık bir çiftçilik yapmış oluyorsunuz. En önemlisi sizden sonrakilere kendi bulduğunuzdan daha iyi  bir toprak bırakıyorsunuz, bu harika bir şey”.

İster Amerika’da ister Türkiye’de olsun. İster çok büyük tarlalarda ister küçük tarlalarda olsun. Bu tecrübelerden çıkarılacak bir ders veya bilgi mutlaka vardır. Aslında yüzyıllardır toprakla didişip duruyoruz. Karnını yarıyoruz kazmayla, sabanla, pullukla. Toprağı kendi başına bıraksanız o yine sizin için çalışır. Bırakın doğa kendi yolunu bulsun.

 

Tüm çiftçi ve araştırmacılarımızın bu tecrübelerden yararlanmaları dileğiyle,

İlgilenenler için çiftçinin web sayfası adresi:  www.cedarmeadowfarm.com

            Zümra KARAKAYA

 

anasayfa