|
03.01.2008
Tarımsal
Yatırım Yapmak
1. Bölüm – Tarımsal Yatırım Projesi
Planlamak
Tarım (ben tarım derken bitkisel üretim yanında hayvancılık ve su
ürünlerinden de bahsediyorum) her dönem popüler bir yatırım alanı
olmuştur.
Mesela benim büyük dedem bile, polislikten emekli olup İstanbul’ da
bir bahçe almış. İncir ağaçları dikmiş ve bir iki süt ineği almış.
Zamanla inekleri satmak zorunda kalmış ancak incir bahçesinden çok
iyi kazanmış.
Açıkçası özellikle bizim toplumumuzda bir çok
kişi, hayatı boyunca bir çiftlik, kırsalda yaşam özlemi çeker. Ancak
böyle bir şeye kalkıştığı zaman aslında işin ne kadar zor olduğunu
görür.
Günümüzde firmalar da yatırım amaçlı tarım
sektörüne girmek istiyor. Ancak daha ilk araştırmalardan sonra bir
çoğu maalesef vazgeçiyor ya da beklediğini bulamıyor hatta zarar
edip ayrılıyor.
İşte bu yazımızda tarımsal yatırımı mantıklı
şekilde planlamak, ön kararları alıp kafamızdaki fikri
yapılandırarak sağlam bir yatırım yapmak için neler yapmamız
gerektiği konusunda öneriler vermeye; sürdürülebilir bir tarımsal
yatırım planı modellemeye ve yapılan işten tüm paydaşların mutlu
olmasını sağlamaya çalışacağız.
Belirtmek isteriz ki özellikle bu aşamada
yaptığınız tüm çalışmaları sektörü iyi bilen uzmanlara sormak ve
ilerleyen aşamalarda mutlaka bir uzmanın en azından yılda bir günlük
danışmanlık hizmetinden faydalanmak mutlak surette faydalı
olacaktır.
Tarımsal Yatırımcı İçin Bugün ve Gelecekte Dikkat Edilmesi
Gereken Hususlar
İnsan nüfusu bu hızla artmaya ve tarım alanları bu hızla azalmaya
devam ettikçe tarımsal yatırım sürekli daha fazla önem kazanmaya
başlayacak; tıp bilimi gelişip insanların ortalama ömür beklentisi
arttıkça üretilen gıdaların insan sağlığına zarar vermeyecek yapıda
olması önem kazanacaktır.
Aynı zamanda çevre bilinci gelişecek ve tarımsal üretim sırasında
gıda güvenliğini en iyi şekilde sağlamak temel amaç olmakla birlikte
çevre ve doğaya duyarlı, ayrıca üretimde çalışan kişilerin bu
üretimden dolayı mağdur olmadığı yapılar kurulacaktır.
Yani "İlacı istediğim gibi kullanırım. Hormonu basarım. Atıklarımı
yandaki dereye boşaltırım. Yanımda çalışana da üç kuruş versem
yeter” devri bitmiştir.
Bitecektir.
Artık, örneğin bir süt sığırcılığı işletmesi kuran yatırımcının bu
işe sadece bir mali proje gibi bakması dönemi geçmiştir. Ahırlar
artık bir misafirhane, buzağı bölmeleri ise anaokulu gibi olmalıdır.
Açıkçası ben çiftlik ziyaretlerimde ağlayan buzağılar
görmekten artık bıktım.
1- Amaçlar ve Hedefler
Diğer tüm yatırım alanlarında olduğu gibi bu yatırımın da bir amacı
olmalı ve hedef belirlenmelidir. Genelde hedef para kazanmaktır.
Ancak özellikle tarımsal yatırım projelerinde amaç sadece para
kazanmak asla değildir. Kimi zaman şöyle amaçlar vardır:
- Köyde bir ayağım bulunsun
- Memlekete yatırım yapayım
- Baba mesleği devam etsin
- Doğayı seviyorum
- Şu büro ortamından kurtulayım
- Tarım kötü gidiyor diyorlar, dur bir de
beni görsünler gibi…
Bence bir işe başlarken en önemli konu o işle
ilgili amaçlarınızı ortaya koymaktır. Bundan sonra da şu işlemleri
uygularsanız işin zaten yarısı bitmiş sayılır:
1- Hedeflerinizi belirlemek.
2- Belirlediğiniz hedefleri, objektifleştirmek. (Yani
hedefleri sayısal değerler ile netleştirmek. Böylece hedeflerinizi
dönem dönem kontrol ederken başarılı olup olmadığınızı
denetleyebilir; devam ya da tamam kararı alabilirsiniz.)
3- Bu hedeflere ne kadar zamanda ulaşacağınızı tahmin
etmek, fizibilitelerimizi oluşturmak. (Hangi yıl ne kadarına)
2- Projenin İçeriği
Hedefleri ve amaçları belirledikten sonra projeyi tanımlamamız
gerekiyor. Böylece kafamızda hayal meyal uçuşan fikirler
denetlenebilir, düzeltilebilir gerçeklere dönüşecektir. Bu tanımı
bir uzmana gösterdiğiniz zaman bu tanımla ilgili yapacağı birkaç
öneri bile proje için önemli olacaktır.
Örneğin: Bu projede xxx şehri xxx ilçesinde xxx dekar alanda bir xxx
kurup xxx üretilecek ve ürünler xxx aracılığı ile xxx lara
satılacaktır.
İşte yukarıdaki xxx leri doldurmak ile projemiz tanımlanabilecektir.
Daha güzel ve detaylı tanımlamalar yapmak elinizdedir. Proje
içeriğini tanımlarken olabildiğince objektif veriler kullanmak
(sayı, yer, kişi adı) amaçlanmalıdır.
3- Yer ve Zaman
Aslında yukarıdaki iki maddede yer ve zamanı belirtmiş de
olabilirsiniz. Ancak asıl “yer ve zaman” kısmını netleştirme işini
burada yapmamız gerekiyor.
Tarımsal yatırım amacında olan kişilerin kafasında genel olarak bir
yer vardır. Eğer yok ise araştırma yaptıkları dönemde yapacakları
üretimle beraber üretimin yapılacağı yeri de belirlemek şarttır.
Zaman konusunda ise aşağıdaki gibi bir zaman planlaması yapmak
birçok işi kolaylaştıracak ve sistemli olmasını sağlayacaktır:
Tablo 1- Zaman Planlaması
(Yukarıdaki planlama basit ve hiçbir üretim
yöntemine özel değildir ve örnek olsun diye hazırlanmıştır.)
4- Uygulama
Bu aşamada uygulama konusunda 5N 1K’ sını cevaplamak ve yazmak
gerekir. Yukarıda bunları kısmen yazmış olsak da burada her sorunun
karşısına olabildiğince kısa bir cevap vermek gerekir.
Buna göre:
1- Neden: Neden böyle bir şey yapıyoruz?
2- Ne: Biz ne yapıyoruz, yapacağız?
3- Nerede: Bu işi nerede yapacağız?
4- Ne zaman: Bu işi ne zaman yapacağız?
5- Kim: Bu işi kimlerle yapıyoruz?
6- Nasıl: Bu işi nasıl yapacağız?
Soruları yanıtlanmalıdır.
5- Finansman
Yukarıda cevaplanan soruların özellikle nasıl kısmını
detaylandırarak projemizi gerçekleştirmek için olası finansman
kaynaklarını planlamak önemlidir.
Bir proje planlarken benim en sevdiğim kısımlardan birisi burasıdır.
Özellikle hiç paranız olmadan bir hayal kuruyorsanız bu kısmı iyi
doldurmak ve düşünmek, projeyi gerçekleştirmek için en önemli
adımlardan biridir.
Mesela olası finans kaynakları (daha doğrusu fikirleri):
- Eş, dosttan borç istemek
- Devlet hibe ve desteklerinden faydalanmak
- Bankadan kredi almak
- Kiralama ile maliyet düşürme
- Ortak olma
- Hisse satma
- Para biriktirme vb. gibi olabilir.
6- Ortaklar
İşte bu madde de yukarıda “kim” sorusuna verdiğimiz yanıtın detaylı
cevaplanması ile oluşacak.
İyi bir iş, iyi bir proje faydalı, akıllı, dürüst ortaklar ve iş
arkadaşları ile yürütülebilir. Ayrıca tek başına yapılan işlerde
verimlilik düşük olacağı gibi sık hata yapma riski yüksektir.
Bu sebeple projeyi paylaşmalı, ortaklar bulmalı, ikna etmeli ve
doğru görev paylaşımı ile verimli projeler yürütmeliyiz.
7- Eylem Yolları
Yukarıda uygulamamızı nasıl yapacağımızı yapmış olsak da burada daha
detaylı olarak tüm projenin gerçekleşmesi için olası eylem yollarını
yazmalıyız.
Yani burada A planı, B planı, C planı gibi planlarımızı
oluşturacağız.
Yukarıdaki çalışmalara dayanarak bu planları yaparken bizim için en
önemli husus, A planı başarısız olduğu veya eksik kaldığında
işleyişin herhangi bir aşamasında B planına geçebilmemiz
gerekmektedir.
İkinci önemli husus ise olası planları A,B,C diye sıralayabilmek
için planların faydalarını iyi değerlendirmek gerekir. Bu amaçla
planları objektif değerler ile (sayı, zaman, para) ölçüp karar
vermek faydalı olacaktır.
8- İletişim
Önemli gibi görünmese de projenin içinde, yanında, çalışanı olan ve
hatta rakibi olan tüm kişi ve kurumlar ile nasıl ve hangi
durumlarda, ne zaman iletişim kurulacağını önceden planlamak;
iletişim yolları ve durumlarını planladıktan sonra bu kişi ve
kurumların tek tek iletişim bilgilerini araştırıp bunları kolayca ulaşılabilir şekilde
arşivlemek önemlidir.
Planın bu maddesinde iletişimde bulunulacak kişi ve kurumlar
yazılır. İletişim yöntemleri belirlenir ve iletişim bilgileri eklenir.
9- Değerlendirme ve İzleme
İşte tüm proje planlamalarında en zor ve en çok atlanan ve maalesef
en çok hata yapılan kısmı.
Çünkü genelde proje planlarımızı aklımızdan
yapıyoruz.
Bu sebeple değerlendirmek ve izlemek mümkün
olmuyor.
Ya da birilerinin projemize "olmamış, şurada
şöyle yapmak lazımdı" demesi hoşumuza gitmiyor.
Ancak değerlendirme ve izleme en az
planlamanın kendisi kadar önemli.
Bence, yukarıdaki çalışmayı uygun şekilde yaptıktan sonra
değerlendirme ve izleme kolay olacaktır.
Bu maddede, projeye ve uygulama dair ölçme, izleme, değerlendirme
metotları ve tarihlerini belirlememiz gerekir.
Ne kadar zamanda bir kimlerle toplantı yapılacak? Toplantıda neler
incelenip tartışılacak?
Açıkçası toplantı veya değerlendirme, tek kişi ile de olabilir.
Ancak
bir toplantı veya değerlendirme, üzerinde karar verilecek değerler
yok ise olamaz.
Bir toplantıda uygun kararlar alabilmek için üzerinde karar alınacak
konu ile ilgili toplu veriler olması gerekir. Aksi halde toplantı
bir kahve sohbetinden öteye geçmez. Sürekli toplantılar yapılır
ancak bir arpa boyu yol alınmadığı gibi vakit ve nakit kaybının da
önüne geçilemez. Ayrıca faydasız toplantı sayısı arttıkça proje
çalışanları/ortakları bir süre sonra projeden yılmaya ve bıkmaya
başlarlar. Projeyi terk ederler.
Bu sebeple toplantı ve değerlendirmeler yaparken elimizde objektif
veriler olmalı; toplantının amacı bu veriler sonucu kararlar almak
ve uygulamak olmalıdır.
Bu amaçla toplantı tarihleri ve yerleri önceden belirlenmelidir.
Örneğin bir çiftlikte 6 ayda bir toplantı yapıldığını farz edelim.
Karar alacak kişilerin (yatırımcıların) elinde madde madde takip
ettikleri bir gündem var.
Alınacak kararları tüm sektör bazında değerlendirip değerli fikirler
verecek bir danışman çağırılmış.
Üretimden sorumlu uzman çiftlikte yapılan süt üretim miktarları, et
üretim miktarları, yavrulama oranları, yem tüketimi gibi verileri
özet grafikler halinde sunuyor. Ayrıca gördüğü sorunlara uygun çözüm
veya gelişmeye yönelik
önerilerini açıklıyor.
Daha sonra satıştan sorumlu kişi ürünlerin satışı; alımdan sorumlu
kişi alımla ilgili grafiklerle özetlenmiş bir sunum yapıyor. Ve
gelişme ve çözüm önerilerini açıklıyor.
Diğer konular var ise onlar da sunumlarını yapıyor ve çözümler
öneriyor.
Böyle bir toplantıda gündem maddeleri tek tek görüşülüp faydalı
kararlar alınabilir.
Böyle bir yapı ile proje verimli şekilde yürütülüp başarıya
ulaştırılabilir.
Umarım verdiğim bilgi ve öneriler faydalı
olmuştur ve umarım en azından bir kaç kişi/kurum yukarıda önerdiğim
yöneylemi uygular.
Eğer bu olursa, bir çok tarımsal yatırım
projesinin verimli şekilde hayata geçebileceğini, bu yatırımlar
sırasında dünyanın ve insanların söz konusu yatırım projesi dolayısı
ile mağdur olmayacağını umabilirim.
Yine aynı amaçla bundan sonraki yazılarımda nerelerde ne tür bitkisel, hayvansal, su
ürünleri üretimi yatırımları yapmanın mantıklı olabileceği; bu
yatırımların nasıl yapılması gerektiği konusunda
yazacağım.
Görüşmek dileği ile
Saygı ve sevgilerimle
Hakan Ozan Erzincanlı
Ziraat Yüksek Mühendisi
www.tarimsal.com
|
